ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Historia · Od czasów saskich do rozbiorówklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/historia/kultura-polskiego-oswiecenia-ken-i-biblioteka-zaluskich/

Historia · Od czasów saskich do rozbiorów · kl. 2

Kultura polskiego oświecenia – KEN i Biblioteka Załuskich

Szkoły, książki i teatr: jak w XVIII wieku Polacy próbowali odnowić kraj przez edukację.

ok. 2 min czytania8 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Szkoły

  • Collegium Nobilium (1740, ks. Stanisław Konarski): nowoczesna szkoła dla szlachty, uczono praktycznie i patriotycznie.
  • Szkoła Rycerska (1765): kształciła przyszłych oficerów i urzędników (Kościuszko).
  • Komisja Edukacji Narodowej (KEN) (1773): pierwsze w Europie państwowe ministerstwo oświaty. Powstała po kasacie zakonu jezuitów (1773) i przejęła ich szkoły.
  • KEN zreformowała uniwersytety (Kraków i Wilno), zadbała o podręczniki (Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych, 1775) i szkoły parafialne.

2Książki i biblioteka

  • Biblioteka Załuskich w Warszawie (1747, bracia Załuscy): jedna z pierwszych w Europie bibliotek publicznych, kilkaset tysięcy tomów. Po upadku państwa Rosjanie wywieźli zbiory do Petersburga.
Sprawdź, czy rozumiesz

Co było celem Szkoły Rycerskiej (1765)?

3Literatura, prasa, teatr

  • Ignacy Krasicki: bajki, satyry, Monachomachia, pierwsza polska powieść nowożytna Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki (1776).
  • Adam Naruszewicz: historyk. Stanisław Staszic i Hugo Kołłątaj: myśliciele reformy.
  • Monitor (1765): czasopismo krytykujące wady szlachty. W 1765 roku powstał też w Warszawie teatr publiczny, dziś nazywany Teatrem Narodowym (później rozwijał go Wojciech Bogusławski, „ojciec teatru polskiego”).
Zapamiętaj

KEN (1773) to pierwsze w Europie ministerstwo oświaty, a Biblioteka Załuskich to pierwsza publiczna biblioteka w Polsce. Oświecenie to szkoły (Konarski), literatura (Krasicki) i prasa (Monitor).

Uwaga na błąd

Mylenie KEN z Komisją Dobrego Porządku czy Radą Nieustającą. KEN zajmowała się wyłącznie oświatą.

✎Ściąga: Kultura polskiego oświecenia – KEN i Biblioteka Załuskich

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • KEN (1773) to pierwsze w Europie ministerstwo oświaty, a Biblioteka Załuskich to pierwsza publiczna biblioteka w Polsce. Oświecenie to szkoły (Konarski), literatura (Krasicki) i prasa (Monitor).
  • Collegium Nobilium (1740, ks. Stanisław Konarski): nowoczesna szkoła dla szlachty, uczono praktycznie i patriotycznie.
  • Szkoła Rycerska (1765): kształciła przyszłych oficerów i urzędników (Kościuszko).
  • Komisja Edukacji Narodowej (KEN) (1773): pierwsze w Europie państwowe ministerstwo oświaty. Powstała po kasacie zakonu jezuitów (1773) i przejęła ich szkoły.
  • Biblioteka Załuskich w Warszawie (1747, bracia Załuscy): jedna z pierwszych w Europie bibliotek publicznych, kilkaset tysięcy tomów. Po upadku państwa Rosjanie wywieźli zbiory do Petersburga.
  • Ignacy Krasicki: bajki, satyry, Monachomachia, pierwsza polska powieść nowożytna Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki (1776).
  • Adam Naruszewicz: historyk. Stanisław Staszic i Hugo Kołłątaj: myśliciele reformy.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Którą instytucję założono w 1773 roku, by zarządzać edukacją w Rzeczypospolitej?

    1. ASzkołę Rycerską
    2. BCollegium Nobilium
    3. CKomisję Edukacji Narodowej
    4. DRadę Nieustającą
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Komisję Edukacji Narodowej – Uważa się ją za pierwsze w Europie ministerstwo oświaty.

  2. Kto założył Collegium Nobilium?

    1. AStanisław Staszic
    2. BHugo Kołłątaj
    3. CIgnacy Krasicki
    4. DStanisław Konarski
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Stanisław Konarski – Powstało w 1740 roku w Warszawie.

  3. Po jakim wydarzeniu powstała KEN?

    1. APo powstaniu kościuszkowskim
    2. BPo wojnie północnej
    3. CPo II rozbiorze
    4. DPo kasacie zakonu jezuitów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Po kasacie zakonu jezuitów – Przejęła majątek i szkoły jezuitów.

  4. Czym była Biblioteka Załuskich?

    1. ASzkołą wojskową
    2. BTeatrem
    3. CJedną z pierwszych publicznych bibliotek w Europie
    4. DUniwersytetem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Jedną z pierwszych publicznych bibliotek w Europie – Powstała w Warszawie w 1747 roku.

  5. Dokąd Rosjanie wywieźli zbiory Biblioteki Załuskich?

    1. ADo Petersburga
    2. BDo Wiednia
    3. CDo Moskwy
    4. DDo Berlina
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Do Petersburga – Stało się to po upadku państwa.

  6. Który autor napisał Monachomachię?

    1. AStanisław Staszic
    2. BJan Kochanowski
    3. CIgnacy Krasicki
    4. DAdam Naruszewicz
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Ignacy Krasicki – Pisał też bajki i satyry.

  7. Co było celem Szkoły Rycerskiej (1765)?

    1. AKształcenie przyszłych oficerów i urzędników
    2. BKształcenie chłopów
    3. CKształcenie duchownych
    4. DKształcenie kupców
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Kształcenie przyszłych oficerów i urzędników – Uczył się w niej m.in. Kościuszko.

  8. Czym zajmowało się Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych?

    1. AHandlem książkami
    2. BDowodzeniem armią
    3. CZbieraniem podatków
    4. DPisaniem podręczników szkolnych
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Pisaniem podręczników szkolnych – Podlegało KEN.

Cały dział „Od czasów saskich do rozbiorów”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 8🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Historia, klasa 2

Wielkie odkrycia geograficzneSkutki odkryć i początki kolonizacjiZmiany w gospodarce nowożytnejCywilizacje prekolumbijskie i imperia kolonialnePrzemiany kapitalistyczne w Europie Zachodniej XVI–XVII wiekuHumanizm i kultura renesansuReformacja i podział KościołaReforma katolicka i sobór trydenckiLuteranizm, kalwinizm i anglikanizm – porównanieKontrreformacja i wojny religijneWojna trzydziestoletnia i pokój westfalskiAbsolutyzm francuski – Ludwik XIVRewolucje angielskie i monarchia parlamentarnaKultura i nauka XVII wieku – barokCharakter wojny trzydziestoletniej, Rosja i imperium osmańskieFrancja i Anglia – porównanie ustroju w XVII wiekuSztuka barokowa: cechy, dzieła i uwarunkowaniaPolska Jagiellonów: terytorium, instytucje i gospodarkaDemokracja szlacheckaUnia lubelska i tolerancja religijnaPierwsze wolne elekcje i Stefan BatoryRenesans i reformacja w PolsceHołd pruski, Inflanty i ruch egzekucyjnyPoczątek panowania Zygmunta III WazyReformacja w Rzeczypospolitej i jej wpływ na kulturęWojny i zmiany granic w XVII wiekuPotop szwedzki i kryzys gospodarczyOdsiecz wiedeńska 1683Oligarchia magnacka, liberum veto i rokoszeBarok w RzeczypospolitejWojny XVII wieku: uwarunkowania i wodzowieStany w gospodarce, projekty wzmocnienia władzy i sarmatyzmOświecenie – idee, nauka i gospodarkaAbsolutyzm oświecony – Prusy, Austria, RosjaPowstanie Stanów ZjednoczonychRewolucja francuskaAnglia: parlamentaryzm, przemysł i klasycyzmWielkie konflikty polityczne XVIII wiekuEtapy rewolucji francuskiej i ocena rewolucjiCzasy saskie i polityka sąsiadówStanisław August i pierwszy rozbiórSejm Wielki i Konstytucja 3 majaTargowica, insurekcja i upadek państwaProjekty naprawy państwa i konfederacja barskaKonstytucja 3 maja a konstytucje USA i FrancjiWojna 1792, Kościuszko i przyczyny upadkuStanisław August jako mecenas i polskie oświecenie w EuropieNapoleon i EuropaLegiony Polskie i Księstwo WarszawskiePolityka wewnętrzna Napoleona i jego stosunek do sprawy polskiejŹródło, argument i ocena: przykłady z epoki nowożytnejSpór historyków o upadek Rzeczypospolitej i wypracowanie