ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Historia · Państwo polsko-litewskie w XVI wiekuklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/historia/poczatek-panowania-zygmunta-iii-wazy/

Historia · Państwo polsko-litewskie w XVI wieku · kl. 2 · zakres rozszerzony

Początek panowania Zygmunta III Wazy

Jak wyglądała pierwsza elekcja po Batorym i dlaczego Zygmunt III zaczynał z trudnej pozycji.

ok. 2 min czytania8 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Elekcja 1587

  • Po śmierci Stefana Batorego (1586) kandydatami byli Zygmunt Waza (syn króla Szwecji i Katarzyny Jagiellonki) i arcyksiążę Maksymilian Habsburg. Doszło do podwójnej elekcji. Zygmunt wygrał dzięki poparciu Jana Zamoyskiego, a Maksymilian został pobity w bitwie pod Byczyną (1588).

2Sytuacja wewnętrzna

  • Zygmunt III był katolikiem z rodziny protestanckiej, wychowanym w duchu kontrreformacji. Szlachta bała się, że uczyni z Polski kraj Habsburgów (miał z nimi bliskie powiązania: żona Anna Habsburżanka).
  • Tolerancja religijna była napięta, a szlachta czuła się zagrożona (później rokosz Zebrzydzkiego, 1606–1609).
Sprawdź, czy rozumiesz

Jak nazywa się bunt szlachty przeciw Zygmuntowi III z lat 1606–1609?

3Sytuacja międzynarodowa

  • Po śmierci ojca w 1592 roku Zygmunt odziedziczył koronę szwedzką, ale w 1599 roku został detronizowany przez stronnictwo Karola Sudermańskiego. Odtąd walczył o koronę i pojawiła się wojna ze Szwecją o Inflanty (1600–1629).
  • Na wschodzie Rosja przeżywała Smutę, a to dawało Rzeczypospolitej szansę (i pokusę interwencji).

4Różnica: zobowiązania stałe i osobiste

  • Król składał pacta conventa (osobiste zobowiązania). Artykuły henrykowskie wiązały każdego króla. Zygmunt III nie dotrzymywał części zobowiązań, co budziło sprzeciw szlachty.
Zapamiętaj

Zygmunt III Waza wygrał elekcję 1587 z Habsburgiem (Byczyna 1588), ale wplątał się w spór o szwedzki tron, bliskie związki z Habsburgami i kontrreformację. To tło wojen i rokoszów XVII wieku.

Uwaga na błąd

Przypisywanie wojen ze Szwecją wyłącznie ambicjom Zygmunta III. Doszły do tego spory o Inflanty i rywalizacja o dominium maris Baltici (panowanie na Bałtyku).

Sprawdź, czy rozumiesz

Co stało się z Zygmuntem w Szwecji w 1599 roku?

✎Ściąga: Początek panowania Zygmunta III Wazy

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Zygmunt III Waza wygrał elekcję 1587 z Habsburgiem (Byczyna 1588), ale wplątał się w spór o szwedzki tron, bliskie związki z Habsburgami i kontrreformację. To tło wojen i rokoszów XVII wieku.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Który rywal Zygmunta III został pobity pod Byczyną?

    1. AIwan IV
    2. BKarol Sudermański
    3. CStefan Batory
    4. DMaksymilian Habsburg
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Maksymilian Habsburg – Doszło do tego w 1588 roku.

  2. Kto poparł Zygmunta III w elekcji 1587?

    1. AJan Zamoyski
    2. BKarol Chodkiewicz
    3. CMikołaj Zebrzydzki
    4. DStanisław Żółkiewski
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Jan Zamoyski – Kanclerz i hetman został jego głównym sojusznikiem.

  3. Z jaką dynastią Zygmunt III miał bliskie związki przez małżeństwo?

    1. AZ Burbonami
    2. BZ Romanowami
    3. CZ Hohenzollernami
    4. DZ Habsburgami
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Z Habsburgami – Jego żoną była Anna Habsburżanka.

  4. Co stało się z Zygmuntem w Szwecji w 1599 roku?

    1. AZostał koronowany
    2. BZostał detronizowany
    3. CZostał cesarzem
    4. DZginął w bitwie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Został detronizowany – Stronnictwo Karola Sudermańskiego pozbawiło go korony.

  5. O co głównie toczyła się wojna ze Szwecją w latach 1600–1629?

    1. AO Prusy
    2. BO Śląsk
    3. CO Inflanty
    4. DO Pomorze Zachodnie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: O Inflanty – Walka dotyczyła kontroli nad wybrzeżem Bałtyku.

  6. Jak nazywają się zobowiązania wiążące każdego króla?

    1. AArtykuły henrykowskie
    2. BPacta conventa
    3. CKonfederacje
    4. DStatuty
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Artykuły henrykowskie – Zasady stałe obowiązywały każdego władcę.

  7. Co wzbudzało niepokój szlachty wobec Zygmunta III?

    1. ADobre stosunki ze Szwecją
    2. BKatolicka polityka i związki z Habsburgami
    3. CBrak potomka
    4. DZbyt silna tolerancja
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Katolicka polityka i związki z Habsburgami – Uważano, że ograniczy wolności.

  8. Jak nazywa się bunt szlachty przeciw Zygmuntowi III z lat 1606–1609?

    1. APowstanie Chmielnickiego
    2. BKonfederacja targowicka
    3. CKonfederacja barska
    4. DRokosz Zebrzydzkiego
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Rokosz Zebrzydzkiego – Był to wyraz niezadowolenia z rządów króla.

Cały dział „Państwo polsko-litewskie w XVI wieku”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 8🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Historia, klasa 2

Wielkie odkrycia geograficzneSkutki odkryć i początki kolonizacjiZmiany w gospodarce nowożytnejCywilizacje prekolumbijskie i imperia kolonialnePrzemiany kapitalistyczne w Europie Zachodniej XVI–XVII wiekuHumanizm i kultura renesansuReformacja i podział KościołaReforma katolicka i sobór trydenckiLuteranizm, kalwinizm i anglikanizm – porównanieKontrreformacja i wojny religijneWojna trzydziestoletnia i pokój westfalskiAbsolutyzm francuski – Ludwik XIVRewolucje angielskie i monarchia parlamentarnaKultura i nauka XVII wieku – barokCharakter wojny trzydziestoletniej, Rosja i imperium osmańskieFrancja i Anglia – porównanie ustroju w XVII wiekuSztuka barokowa: cechy, dzieła i uwarunkowaniaPolska Jagiellonów: terytorium, instytucje i gospodarkaDemokracja szlacheckaUnia lubelska i tolerancja religijnaPierwsze wolne elekcje i Stefan BatoryRenesans i reformacja w PolsceHołd pruski, Inflanty i ruch egzekucyjnyReformacja w Rzeczypospolitej i jej wpływ na kulturęWojny i zmiany granic w XVII wiekuPotop szwedzki i kryzys gospodarczyOdsiecz wiedeńska 1683Oligarchia magnacka, liberum veto i rokoszeBarok w RzeczypospolitejWojny XVII wieku: uwarunkowania i wodzowieStany w gospodarce, projekty wzmocnienia władzy i sarmatyzmOświecenie – idee, nauka i gospodarkaAbsolutyzm oświecony – Prusy, Austria, RosjaPowstanie Stanów ZjednoczonychRewolucja francuskaAnglia: parlamentaryzm, przemysł i klasycyzmWielkie konflikty polityczne XVIII wiekuEtapy rewolucji francuskiej i ocena rewolucjiCzasy saskie i polityka sąsiadówStanisław August i pierwszy rozbiórSejm Wielki i Konstytucja 3 majaTargowica, insurekcja i upadek państwaKultura polskiego oświecenia – KEN i Biblioteka ZałuskichProjekty naprawy państwa i konfederacja barskaKonstytucja 3 maja a konstytucje USA i FrancjiWojna 1792, Kościuszko i przyczyny upadkuStanisław August jako mecenas i polskie oświecenie w EuropieNapoleon i EuropaLegiony Polskie i Księstwo WarszawskiePolityka wewnętrzna Napoleona i jego stosunek do sprawy polskiejŹródło, argument i ocena: przykłady z epoki nowożytnejSpór historyków o upadek Rzeczypospolitej i wypracowanie