ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Historia · Warsztat historykaklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/historia/zrodlo-argument-i-ocena-przyklady-z-epoki-nowozytnej/

Historia · Warsztat historyka · kl. 2

Źródło, argument i ocena: przykłady z epoki nowożytnej

Jak czytać źródła z XVI–XVIII wieku: dokument, pamiętnik, obraz i mapę, i jak zbudować z nich argument.

ok. 3 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Krok po kroku: pytania do źródła

Źródło historyczneKto?autorKiedy,gdzie?Po co?celDla kogo?adresatJakwiarygodne?Wniosek = fakt + wyjaśnienie → teza
Pięć pytań do źródła i budowa argumentu
  • Krok 1. Kto jest autorem? Król, szlachcic, cudzoziemiec, przeciwnik polityczny?
  • Krok 2. Kiedy i gdzie źródło powstało? W czasie wydarzeń czy wiele lat później?
  • Krok 3. Po co i dla kogo powstało? Żeby poinformować, przekonać, pochwalić się czy oskarżyć?
  • Krok 4. Czy jest wiarygodne? Czy autor był świadkiem i czy miał interes w takim przedstawieniu sprawy?
  • Krok 5. Wniosek: co źródło mówi o swojej epoce i jakie ma ograniczenia.

2Cztery przykłady

  • Dokument: Ustawa Rządowa z 3 maja 1791 roku mówi, że „wszelka władza społeczności ludzkiej początek swój bierze z woli narodu”. To dobre źródło do poznania zasad ustroju, ale nie mówi, jak działały w praktyce.
  • Pamiętnik: Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska spisano pod koniec XVII wieku, wiele lat po opisanych wojnach. Dobrze pokazują sposób myślenia szlachcica sarmaty, ale liczby i szczegóły bitew bywają przesadzone.
  • Obraz: Jan Matejko namalował Konstytucję 3 Maja 1791 roku w 1891 roku, sto lat po wydarzeniu. To źródło do tego, jak w XIX wieku pamiętano konstytucję, a nie wierny zapis tamtego dnia.
  • Mapa: na mapie rozbiorów najpierw sprawdź tytuł, datę i legendę, a dopiero potem mów, kto co zabrał.
Sprawdź, czy rozumiesz

Dlaczego obraz Matejki Konstytucja 3 Maja 1791 roku nie jest wiernym zapisem wydarzeń z 1791 roku?

3Fakt, opinia, ocena

  • Fakt można sprawdzić: „Sejm Wielki obradował w latach 1788–1792”. Opinia wyraża zdanie autora: „Konstytucja ocaliła honor narodu”.
  • Ocena w historii wymaga kryteriów: celów ludzi, ich wiedzy w danym czasie i skutków decyzji.
  • Propaganda też jest źródłem. Akt konfederacji targowickiej przedstawiał jej twórców jako obrońców wolności. Pokazuje to cele autorów, a nie prawdę o wydarzeniach.

4Argument

  • Argument = teza + fakt + wyjaśnienie. Teza: „Napoleon traktował sprawę polską instrumentalnie”. Fakt: utworzył Księstwo Warszawskie, a nie Królestwo Polskie. Wyjaśnienie: nie chciał wiązać sobie rąk obietnicą odbudowy Polski wobec Rosji i Austrii.
Zapamiętaj

Źródło czytasz pytaniami: kto, kiedy, po co, dla kogo, czy wiarygodne. Data powstania źródła nie zawsze jest datą wydarzenia. Argument to teza, fakt i wyjaśnienie.

Uwaga na błąd

Traktowanie obrazu Matejki jak „zdjęcia” z 1791 roku. Obraz powstał sto lat później i pokazuje wyobrażenie XIX wieku.

Sprawdź, czy rozumiesz

Akt konfederacji targowickiej przedstawiał jej twórców jako obrońców wolności. Co to mówi historykowi?

✎Ściąga: Źródło, argument i ocena: przykłady z epoki nowożytnej

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Źródło czytasz pytaniami: kto, kiedy, po co, dla kogo, czy wiarygodne. Data powstania źródła nie zawsze jest datą wydarzenia. Argument to teza, fakt i wyjaśnienie.
  • Dokument: Ustawa Rządowa z 3 maja 1791 roku mówi, że „wszelka władza społeczności ludzkiej początek swój bierze z woli narodu”. To dobre źródło do poznania zasad ustroju, ale nie mówi, jak działały w praktyce.
  • Pamiętnik: Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska spisano pod koniec XVII wieku, wiele lat po opisanych wojnach. Dobrze pokazują sposób myślenia szlachcica sarmaty, ale liczby i szczegóły bitew bywają przesadzone.
  • Obraz: Jan Matejko namalował Konstytucję 3 Maja 1791 roku w 1891 roku, sto lat po wydarzeniu. To źródło do tego, jak w XIX wieku pamiętano konstytucję, a nie wierny zapis tamtego dnia.
  • Mapa: na mapie rozbiorów najpierw sprawdź tytuł, datę i legendę, a dopiero potem mów, kto co zabrał.
  • Fakt można sprawdzić: „Sejm Wielki obradował w latach 1788–1792”. Opinia wyraża zdanie autora: „Konstytucja ocaliła honor narodu”.
  • Ocena w historii wymaga kryteriów: celów ludzi, ich wiedzy w danym czasie i skutków decyzji.
  • Propaganda też jest źródłem. Akt konfederacji targowickiej przedstawiał jej twórców jako obrońców wolności. Pokazuje to cele autorów, a nie prawdę o wydarzeniach.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Dlaczego obraz Matejki Konstytucja 3 Maja 1791 roku nie jest wiernym zapisem wydarzeń z 1791 roku?

    1. AMatejko nie znał treści konstytucji
    2. BObraz przedstawia inną konstytucję
    3. CObraz namalowano w 1791 roku na zamówienie Rosji
    4. DPowstał sto lat później i pokazuje wyobrażenie XIX wieku
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Powstał sto lat później i pokazuje wyobrażenie XIX wieku – Matejko namalował go w 1891 roku, na stulecie konstytucji.

  2. Które pytanie pomaga ocenić wiarygodność źródła?

    1. AIle stron liczy źródło?
    2. BCzy źródło jest długie?
    3. CCzy źródło napisano ładnym językiem?
    4. DCzy autor był świadkiem i czy miał interes w takim przedstawieniu sprawy?
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Czy autor był świadkiem i czy miał interes w takim przedstawieniu sprawy? – Świadek bez własnego interesu bywa wiarygodniejszy.

  3. Które zdanie jest faktem?

    1. ASejm Wielki obradował w latach 1788–1792
    2. BTargowiczanie byli najgorszymi zdrajcami w dziejach
    3. CKonstytucja 3 maja ocaliła honor narodu
    4. DStanisław August był słabym królem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Sejm Wielki obradował w latach 1788–1792 – Fakt można sprawdzić w źródłach, pozostałe zdania to opinie i oceny.

  4. Do czego najlepiej nadają się Pamiętniki Paska?

    1. ADo ustalenia dokładnej liczebności wojsk w bitwach
    2. BDo odtworzenia przebiegu rewolucji francuskiej
    3. CDo poznania ustroju Stanów Zjednoczonych
    4. DDo poznania mentalności i obyczajów szlachty XVII wieku
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Do poznania mentalności i obyczajów szlachty XVII wieku – Autor pisał po latach i myli szczegóły, ale dobrze oddaje sposób myślenia szlachty.

  5. Akt konfederacji targowickiej przedstawiał jej twórców jako obrońców wolności. Co to mówi historykowi?

    1. AŻe Konstytucja 3 maja nie obowiązywała
    2. BDowodzi, że naprawdę bronili wolności
    3. CŻe źródło jest bezwartościowe
    4. DPokazuje cele i propagandę autorów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Pokazuje cele i propagandę autorów – Źródło propagandowe zdradza intencje nadawcy.

  6. Z czego składa się argument historyczny?

    1. AZ listy nazwisk
    2. BZ samej daty
    3. CZ tezy, faktu i wyjaśnienia ich związku
    4. DZ cytatu bez komentarza
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Z tezy, faktu i wyjaśnienia ich związku – Fakt wspiera tezę dopiero wtedy, gdy wyjaśnisz, dlaczego ją potwierdza.

  7. Co trzeba sprawdzić najpierw, analizując mapę rozbiorów?

    1. AWyłącznie nazwy rzek
    2. BTytuł, datę i legendę
    3. CLiczbę zaznaczonych miast
    4. DTylko kolory
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Tytuł, datę i legendę – Legenda wyjaśnia, co oznaczają kolory i znaki.

  8. Zdanie „wszelka władza społeczności ludzkiej początek swój bierze z woli narodu” pochodzi z

    1. Aartykułów henrykowskich
    2. BUstawy Rządowej z 3 maja 1791 roku
    3. Caktu unii lubelskiej
    4. DKodeksu Napoleona
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Ustawy Rządowej z 3 maja 1791 roku – Wyraża zasadę suwerenności narodu.

Cały dział „Warsztat historyka”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Historia, klasa 2

Wielkie odkrycia geograficzneSkutki odkryć i początki kolonizacjiZmiany w gospodarce nowożytnejCywilizacje prekolumbijskie i imperia kolonialnePrzemiany kapitalistyczne w Europie Zachodniej XVI–XVII wiekuHumanizm i kultura renesansuReformacja i podział KościołaReforma katolicka i sobór trydenckiLuteranizm, kalwinizm i anglikanizm – porównanieKontrreformacja i wojny religijneWojna trzydziestoletnia i pokój westfalskiAbsolutyzm francuski – Ludwik XIVRewolucje angielskie i monarchia parlamentarnaKultura i nauka XVII wieku – barokCharakter wojny trzydziestoletniej, Rosja i imperium osmańskieFrancja i Anglia – porównanie ustroju w XVII wiekuSztuka barokowa: cechy, dzieła i uwarunkowaniaPolska Jagiellonów: terytorium, instytucje i gospodarkaDemokracja szlacheckaUnia lubelska i tolerancja religijnaPierwsze wolne elekcje i Stefan BatoryRenesans i reformacja w PolsceHołd pruski, Inflanty i ruch egzekucyjnyPoczątek panowania Zygmunta III WazyReformacja w Rzeczypospolitej i jej wpływ na kulturęWojny i zmiany granic w XVII wiekuPotop szwedzki i kryzys gospodarczyOdsiecz wiedeńska 1683Oligarchia magnacka, liberum veto i rokoszeBarok w RzeczypospolitejWojny XVII wieku: uwarunkowania i wodzowieStany w gospodarce, projekty wzmocnienia władzy i sarmatyzmOświecenie – idee, nauka i gospodarkaAbsolutyzm oświecony – Prusy, Austria, RosjaPowstanie Stanów ZjednoczonychRewolucja francuskaAnglia: parlamentaryzm, przemysł i klasycyzmWielkie konflikty polityczne XVIII wiekuEtapy rewolucji francuskiej i ocena rewolucjiCzasy saskie i polityka sąsiadówStanisław August i pierwszy rozbiórSejm Wielki i Konstytucja 3 majaTargowica, insurekcja i upadek państwaKultura polskiego oświecenia – KEN i Biblioteka ZałuskichProjekty naprawy państwa i konfederacja barskaKonstytucja 3 maja a konstytucje USA i FrancjiWojna 1792, Kościuszko i przyczyny upadkuStanisław August jako mecenas i polskie oświecenie w EuropieNapoleon i EuropaLegiony Polskie i Księstwo WarszawskiePolityka wewnętrzna Napoleona i jego stosunek do sprawy polskiejSpór historyków o upadek Rzeczypospolitej i wypracowanie