1Dwie szkoły, jedno pytanie
- Pytanie brzmi: dlaczego Rzeczpospolita upadła w 1795 roku? Historycy XIX wieku odpowiadali różnie, bo pisali w innych warunkach i przyjmowali inne kryteria.
| Szkoła | Przedstawiciele | Główna przyczyna upadku |
|---|---|---|
| krakowska (pesymistyczna) | Józef Szujski, Michał Bobrzyński | wewnętrzna: anarchia, słaba władza, egoizm szlachty |
| warszawska (optymistyczna) | Tadeusz Korzon, Władysław Smoleński | zewnętrzna: agresja sąsiadów w chwili, gdy państwo się reformowało |
| dzisiejsze ujęcie | większość historyków | splot przyczyn wewnętrznych i zewnętrznych |
- Krakowianie pisali w Galicji po klęsce powstania styczniowego. Chcieli, by Polacy uczyli się na błędach przeszłości, zamiast wywoływać kolejne powstania.
- Warszawianie podkreślali reformy czasów Stanisława Augusta: KEN, Sejm Wielki, Konstytucję 3 maja. Ich zdaniem państwo odradzało się, gdy sąsiedzi je zniszczyli.
2Jak porównać interpretacje krok po kroku
- Krok 1. Ustal, co twierdzi każdy autor (jego teza).
- Krok 2. Sprawdź, na jakich faktach się opiera, a które pomija.
- Krok 3. Wskaż kryteria i kontekst: kiedy, gdzie i w jakiej sytuacji pisał.
- Krok 4. Nazwij podobieństwo, różnicę i jej przyczynę.
W jakich warunkach pisali historycy szkoły krakowskiej?
Klęska powstania skłaniała ich do szukania błędów we własnej historii.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Wypracowanie krok po kroku
- Krok 1. Przeczytaj tezę i zdecyduj: zgadzasz się w całości, w części czy wcale.
- Krok 2. Wybierz trzy aspekty albo przykłady, o które prosi temat (np. polityczny, społeczno-gospodarczy, kulturowy).
- Krok 3. W każdym akapicie podaj argument, konkretny fakt z datą i wyjaśnienie związku z tezą.
- Krok 4. Zakończ wnioskiem, który odpowiada na tezę.
Szkoła krakowska: upadek z przyczyn wewnętrznych; szkoła warszawska: z przyczyn zewnętrznych; dziś: splot obu. Wypracowanie to stanowisko wobec tezy, trzy argumenty z faktami i wniosek.
Przypisywanie szkole warszawskiej tezy o winie samych Polaków. To szkoła krakowska (Szujski, Bobrzyński) szukała przyczyn głównie w wewnętrznych słabościach państwa.
✎Ściąga: Spór historyków o upadek Rzeczypospolitej i wypracowanie
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Szkoła krakowska: upadek z przyczyn wewnętrznych; szkoła warszawska: z przyczyn zewnętrznych; dziś: splot obu. Wypracowanie to stanowisko wobec tezy, trzy argumenty z faktami i wniosek.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Która szkoła historyczna szukała przyczyn upadku Rzeczypospolitej głównie w jej wewnętrznych słabościach?
- AWarszawska
- BWileńska
- CKrakowska
- DGdańska
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Krakowska – Szujski i Bobrzyński podkreślali anarchię i słabość władzy.
Kto należał do szkoły warszawskiej?
- ATadeusz Korzon
- BMichał Bobrzyński
- CJózef Szujski
- DHugo Kołłątaj
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Tadeusz Korzon – Korzon podkreślał reformy czasów Stanisława Augusta.
Jak szkoła warszawska tłumaczyła upadek państwa?
- ASkutkami potopu szwedzkiego
- BPolityką Napoleona
- CAgresją sąsiadów w czasie, gdy kraj się reformował
- DWyłącznie anarchią szlachecką
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Agresją sąsiadów w czasie, gdy kraj się reformował – Podkreślała dorobek KEN i Sejmu Wielkiego.
Dlaczego historycy mogą różnie oceniać to samo wydarzenie?
- ANie zachowały się żadne źródła
- BPrzyjmują inne kryteria i piszą w innym kontekście
- CJeden z nich zawsze kłamie
- DFakty z czasem się zmieniają
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Przyjmują inne kryteria i piszą w innym kontekście – Kontekst i kryteria wpływają na dobór faktów i ocenę.
Jak dziś najczęściej tłumaczy się upadek Rzeczypospolitej?
- AZmianą klimatu
- BWyłącznie winą króla
- CWyłącznie winą Rosji
- DSplotem przyczyn wewnętrznych i zewnętrznych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Splotem przyczyn wewnętrznych i zewnętrznych – Słabość państwa ułatwiła działania mocarstw.
Od czego zaczyna się dobre wypracowanie z historii?
- AOd stanowiska wobec tezy z tematu
- BOd listy wszystkich dat epoki
- COd streszczenia podręcznika
- DOd cytatu bez komentarza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Od stanowiska wobec tezy z tematu – Bez stanowiska wobec tezy praca nie odpowiada na temat.
Który akapit wypracowania jest dobrze zbudowany?
- AOpinia bez żadnych faktów
- BSame daty bez komentarza
- CStreszczenie lektury
- DArgument, fakt z datą i wyjaśnienie związku z tezą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Argument, fakt z datą i wyjaśnienie związku z tezą – Każdy akapit powinien wspierać tezę konkretem.
W jakich warunkach pisali historycy szkoły krakowskiej?
- AW okresie potopu szwedzkiego
- BW czasie Sejmu Wielkiego
- CW Galicji po klęsce powstania styczniowego
- DW Księstwie Warszawskim
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: W Galicji po klęsce powstania styczniowego – Klęska powstania skłaniała ich do szukania błędów we własnej historii.
Cały dział „Warsztat historyka”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.