1Wiatry stałe
- Pasaty wieją od wyżów zwrotnikowych ku niżowi równikowemu. Odchylone przez siłę Coriolisa są północno-wschodnie na półkuli północnej i południowo-wschodnie na południowej.
- Wiatry zachodnie wieją w strefie umiarkowanej, od wyżów zwrotnikowych ku niżom podbiegunowym (to one niosą wilgotne powietrze znad Atlantyku do Polski).
- Wiatry wschodnie wieją w strefach podbiegunowych, od wyżów polarnych.
2Wiatry okresowe i lokalne
- Monsuny zmieniają kierunek między latem i zimą, bo ląd i ocean nagrzewają się różnie. Letni wieje z oceanu na ląd i przynosi ulewne deszcze, zimowy – z lądu na ocean i jest suchy. Najsilniejsze są w Azji Południowej i Wschodniej, występują też w Afryce Zachodniej i północnej Australii.
- Bryza zmienia kierunek w ciągu doby. W dzień wieje z chłodniejszego morza na nagrzany ląd (bryza morska), w nocy – z wychłodzonego lądu nad cieplejsze morze (bryza lądowa).
- Fen to ciepły, suchy, porywisty wiatr wiejący w dół po zawietrznej stronie gór. W Tatrach nazywa się go halnym (wieje z południa i daje się we znaki na Podhalu), w Alpach – fenem.
Wiatry wschodnie stałe wieją w strefach
Wieją od wyżów polarnych.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Trzy komórki cyrkulacji
- Nierównomierne nagrzewanie Ziemi i siła Coriolisa tworzą na każdej półkuli trzy komórki: Hadleya (równik–zwrotniki), Ferrela (zwrotniki–ok. 60°) i polarną.
- ITCZ (strefa konwergencji międzyzwrotnikowej) leży przy równiku: zbiegają się tam pasaty, powietrze gwałtownie się wznosi i padają obfite deszcze. Latem półkuli północnej ITCZ przesuwa się na północ, zimą na południe.
- Wysoko w troposferze, na granicach komórek, wieją szybkie prądy strumieniowe.
| Wiatr | Rodzaj | Gdzie |
|---|---|---|
| pasaty | stały | strefa międzyzwrotnikowa |
| zachodnie | stały | strefa umiarkowana |
| monsuny | okresowy, sezonowy | Azja Południowa i Wschodnia |
| bryza | okresowy, dobowy, lokalny | wybrzeża mórz i dużych jezior |
| fen, halny | lokalny | zawietrzne stoki gór |
Pasaty wieją ku równikowi, wiatry zachodnie w strefie umiarkowanej, monsun zmienia kierunek sezonowo, a bryza – dobowo.
Uznanie, że halny jest zimny i wilgotny. Jest ciepły i suchy, bo opadając po zawietrznej stronie gór, ogrzewa się.
✎Ściąga: Rodzaje wiatrów i cyrkulacja atmosfery
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Pasaty wieją ku równikowi, wiatry zachodnie w strefie umiarkowanej, monsun zmienia kierunek sezonowo, a bryza – dobowo.
- Pasaty wieją od wyżów zwrotnikowych ku niżowi równikowemu. Odchylone przez siłę Coriolisa są północno-wschodnie na półkuli północnej i południowo-wschodnie na południowej.
- Wiatry zachodnie wieją w strefie umiarkowanej, od wyżów zwrotnikowych ku niżom podbiegunowym (to one niosą wilgotne powietrze znad Atlantyku do Polski).
- Wiatry wschodnie wieją w strefach podbiegunowych, od wyżów polarnych.
- Monsuny zmieniają kierunek między latem i zimą, bo ląd i ocean nagrzewają się różnie. Letni wieje z oceanu na ląd i przynosi ulewne deszcze, zimowy – z lądu na ocean i jest suchy. Najsilniejsze są w Azji Południowej i Wschodniej, występują też w Afryce Zachodniej i północnej Australii.
- Bryza zmienia kierunek w ciągu doby. W dzień wieje z chłodniejszego morza na nagrzany ląd (bryza morska), w nocy – z wychłodzonego lądu nad cieplejsze morze (bryza lądowa).
- Fen to ciepły, suchy, porywisty wiatr wiejący w dół po zawietrznej stronie gór. W Tatrach nazywa się go halnym (wieje z południa i daje się we znaki na Podhalu), w Alpach – fenem.
- ITCZ (strefa konwergencji międzyzwrotnikowej) leży przy równiku: zbiegają się tam pasaty, powietrze gwałtownie się wznosi i padają obfite deszcze. Latem półkuli północnej ITCZ przesuwa się na północ, zimą na południe.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Pasaty wieją
- Aod biegunów ku zwrotnikom
- Bod zwrotników ku równikowi
- Ctylko nad lądami
- Dod równika ku biegunom
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: od zwrotników ku równikowi – Na półkuli północnej są północno-wschodnie, na południowej – południowo-wschodnie.
Na półkuli południowej pasat wieje z kierunku
- Apołudniowo-wschodniego
- Bpółnocno-wschodniego
- Cpółnocno-zachodniego
- Dpołudniowo-zachodniego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: południowo-wschodniego – Powietrze płynie ku równikowi i jest odchylane w lewo.
Monsun letni wieje
- Atylko w nocy
- Bzawsze z północy
- Cz lądu na ocean i jest suchy
- Dz oceanu na ląd i przynosi deszcze
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: z oceanu na ląd i przynosi deszcze – Latem ląd jest cieplejszy od oceanu, więc tworzy się nad nim niż.
Bryza w dzień wieje
- Awzdłuż brzegu
- Bz morza na ląd
- Cz lądu na morze
- Dwyłącznie w górach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: z morza na ląd – Ląd nagrzewa się szybciej od morza i powietrze nad nim się unosi.
Halny w Tatrach to wiatr
- Amonsunowy
- Bciepły i suchy
- Czimny i wilgotny
- Dstały, wiejący cały rok
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ciepły i suchy – To odmiana fenu: powietrze opadające po zawietrznej ogrzewa się.
Komórka cyrkulacji między równikiem a zwrotnikami to komórka
- AHadleya
- BFerrela
- Cmonsunowa
- Dpolarna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Hadleya – Komórka Ferrela leży między zwrotnikami a ok. 60°.
Strefa ITCZ to miejsce, gdzie
- Awieją wiatry zachodnie
- Bpowietrze opada i jest sucho
- Czbiegają się pasaty i powietrze się wznosi
- Dwieje halny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: zbiegają się pasaty i powietrze się wznosi – Powstają tam codzienne, intensywne opady.
Wiatry wschodnie stałe wieją w strefach
- Azwrotnikowych
- Bpodbiegunowych
- Cumiarkowanych
- Drównikowych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: podbiegunowych – Wieją od wyżów polarnych.
Cały dział „Atmosfera”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.