1Warstwy Ziemi
- Ziemia ma budowę warstwową jak brzoskwinia: cienka „skórka” (skorupa), gruby „miąższ” (płaszcz) i „pestka” (jądro). Promień Ziemi to ok. 6370 km.
| Warstwa | Cechy |
|---|---|
| skorupa ziemska | grubość od ok. 5 km (pod oceanami) do ok. 70 km (pod wysokimi górami) |
| płaszcz | do głębokości ok. 2900 km; skały bogate w żelazo i magnez; w górnej części plastyczna astenosfera |
| jądro zewnętrzne | ciekłe (żelazo i nikiel); ruchy stopu wytwarzają pole magnetyczne |
| jądro wewnętrzne | stałe mimo temperatury ok. 5000–6000°C, bo panuje ogromne ciśnienie |
- Promień jądra to ok. 3470 km. Przykład. Dane: promień jądra 3470 km, promień Ziemi 6370 km. Obliczenia: 3470 : 6370 ≈ 0,54. Odpowiedź: jądro zajmuje ok. 54% promienia Ziemi.
2Dwa rodzaje skorupy
| Cecha | Kontynentalna | Oceaniczna |
|---|---|---|
| grubość | ok. 30–70 km | ok. 5–10 km |
| wiek | starsza (do ok. 4 mld lat) | młodsza (najczęściej do ok. 180 mln lat) |
| skład | zbliżony do granitu, z pokrywą skał osadowych | głównie bazalt i gabro |
| gęstość | mniejsza | większa (dlatego zanurza się w strefach subdukcji) |
Skorupa oceaniczna składa się głównie z
Skład zbliżony do granitu ma skorupa kontynentalna.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Litosfera i płyty
- Litosfera to skorupa razem ze sztywną górną częścią płaszcza – zwykle ok. 100 km grubości (pod oceanami mniej, pod starymi kontynentami więcej). Leży na plastycznej astenosferze. Jest pocięta na sztywne płyty litosfery, które przesuwają się o kilka cm rocznie.
- Główne płyty: Pacyficzna, Euroazjatycka, Afrykańska, Północnoamerykańska, Południowoamerykańska, Antarktyczna i Indyjsko-Australijska. Polska leży na płycie euroazjatyckiej.
- Dodatek: granice warstw to nieciągłości sejsmiczne – Mohorovičića (skorupa–płaszcz) i Gutenberga (płaszcz–jądro, ok. 2900 km). Wnętrze Ziemi bada się głównie sejsmicznie (fale P i S zmieniają prędkość na granicach, a fale S nie przechodzą przez ciekłe jądro zewnętrzne), a także wierceniami i pomiarami grawimetrycznymi.
Skorupa (cienka) → płaszcz (do ok. 2900 km) → jądro (zewnętrzne ciekłe, wewnętrzne stałe). Litosfera to nie to samo co skorupa.
Utożsamianie litosfery ze skorupą. Litosfera obejmuje też sztywną górną część płaszcza.
✎Ściąga: Budowa wnętrza Ziemi
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Skorupa (cienka) → płaszcz (do ok. 2900 km) → jądro (zewnętrzne ciekłe, wewnętrzne stałe). Litosfera to nie to samo co skorupa.
- Litosfera to skorupa razem ze sztywną górną częścią płaszcza – zwykle ok. 100 km grubości (pod oceanami mniej, pod starymi kontynentami więcej). Leży na plastycznej astenosferze. Jest pocięta na sztywne płyty litosfery, które przesuwają się o kilka cm rocznie.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Najcieńszą warstwą Ziemi jest
- Askorupa ziemska
- Bjądro zewnętrzne
- Cjądro wewnętrzne
- Dpłaszcz
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: skorupa ziemska – Ma od ok. 5 do ok. 70 km.
Płaszcz Ziemi sięga do głębokości ok.
- A2900 km
- B70 km
- C6370 km
- D100 km
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 2900 km – Poniżej, za nieciągłością Gutenberga, zaczyna się jądro.
Jądro zewnętrzne jest
- Aciekłe i wytwarza pole magnetyczne
- Bzbudowane z granitu
- Cgazowe
- Dstałe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ciekłe i wytwarza pole magnetyczne – Ruchy ciekłego żelaza i niklu wytwarzają pole magnetyczne.
Skorupa oceaniczna w porównaniu z kontynentalną jest
- Acieńsza i starsza
- Bgrubsza i młodsza
- Cgrubsza i starsza
- Dcieńsza i młodsza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: cieńsza i młodsza – Ma 5–10 km i zwykle do ok. 180 mln lat.
Skorupa oceaniczna składa się głównie z
- Alessu
- Bbazaltu i gabra
- Cwapienia
- Dgranitu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: bazaltu i gabra – Skład zbliżony do granitu ma skorupa kontynentalna.
Litosfera to
- Asama skorupa
- Bskorupa i sztywna górna część płaszcza
- Cjądro
- Dcały płaszcz
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: skorupa i sztywna górna część płaszcza – Ma zwykle ok. 100 km grubości.
Jądro ma promień ok. 3470 km, a Ziemia ok. 6370 km. Jaką część promienia zajmuje jądro?
- Aok. 18%
- Bok. 46%
- Cok. 84%
- Dok. 54%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ok. 54% – 3470 : 6370 ≈ 0,54; 46% przypada na płaszcz i skorupę.
Polska leży na płycie
- Aeuroazjatyckiej
- Bpacyficznej
- Cafrykańskiej
- Dpółnocnoamerykańskiej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: euroazjatyckiej – Płyta euroazjatycka obejmuje Europę i większość Azji.
Cały dział „Litosfera”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.