1Jedno zjawisko, osiem sposobów
- To, jak narysujesz zjawisko, zależy od tego, czym ono jest: punktem, linią, powierzchnią, a może wartością względną lub bezwzględną.
| Metoda | Co pokazuje | Przykład |
|---|---|---|
| sygnaturowa | obiekty punktowe znakami | miasta, kopalnie |
| izolinii (izarytmiczna) | linie równych wartości zjawiska ciągłego | poziomice, izotermy, izohiety, izobary |
| kartogram | wskaźniki względne w jednostkach terytorialnych, skala barw | gęstość zaludnienia, udział procentowy |
| kartodiagram | wartości bezwzględne diagramami | liczba ludności miast |
| zasięgów | granice występowania zjawiska | zasięg lodowca lub gatunku rośliny |
| powierzchniowa (chorochromatyczna) | jednorodne obszary kolorem lub szrafem | typy gleb, klimaty, formacje roślinne |
| ruchu (strzałek) | kierunek i natężenie przepływu | prądy morskie, wiatry, migracje |
| kropkowa | jedna kropka = określona liczba obiektów | rozmieszczenie ludności lub zwierząt |
2Jak nie pomylić kartogramu z kartodiagramem
- Kartogram pokazuje wartości względne (np. osób na km²) i koloruje całe jednostki terytorialne. Im ciemniejszy kolor, tym większa wartość wskaźnika.
- Kartodiagram pokazuje wartości bezwzględne (np. 1,8 mln mieszkańców) i rysuje słupek albo koło na mapie. Im większy diagram, tym więcej ludzi.
- Przykład (GUS, koniec 2024 r.): województwo mazowieckie ma najwięcej mieszkańców w kraju, ok. 5,5 mln (największy diagram na kartodiagramie), ale największą gęstość zaludnienia ma śląskie, ok. 350 os./km² (najciemniejszy kolor na kartogramie). Wartości bezwzględne i względne mówią więc co innego.
Prądy morskie i wiatry na mapach pokazuje się zwykle metodą
Strzałki oddają kierunek i natężenie przepływu.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Izolinie: nazwy
- Izoterma – równa temperatura, izohieta – równa suma opadów, izobara – równe ciśnienie, poziomica (izohipsa) – równa wysokość. Gdy linie są blisko siebie, zjawisko zmienia się szybko (np. gęste izobary dają silny wiatr).
Wartość względna (gęstość, procent) → kartogram. Wartość bezwzględna (liczba osób, tony) → kartodiagram. Zjawisko ciągłe → izolinie.
Pokazywanie liczby ludności metodą kartogramu. Liczba ludności to wartość bezwzględna, więc pasuje kartodiagram.
✎Ściąga: Metody przedstawiania zjawisk na mapach
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Wartość względna (gęstość, procent) → kartogram. Wartość bezwzględna (liczba osób, tony) → kartodiagram. Zjawisko ciągłe → izolinie.
- Kartogram pokazuje wartości względne (np. osób na km²) i koloruje całe jednostki terytorialne. Im ciemniejszy kolor, tym większa wartość wskaźnika.
- Kartodiagram pokazuje wartości bezwzględne (np. 1,8 mln mieszkańców) i rysuje słupek albo koło na mapie. Im większy diagram, tym więcej ludzi.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Gęstość zaludnienia województw najlepiej pokazać metodą
- Azasięgów
- Bkartogramu
- Csygnaturową
- Dkartodiagramu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: kartogramu – Gęstość to wskaźnik względny przypisany do jednostek terytorialnych, czyli typowy przypadek kartogramu.
Liczbę ludności miast najlepiej pokazać metodą
- Akartogramu
- Bizolinii
- Cpowierzchniową
- Dkartodiagramu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: kartodiagramu – Liczba ludności to wartość bezwzględna, a kartodiagram pokazuje ją wielkością diagramu.
Izohiety łączą punkty o tej samej
- Asumie opadów
- Bciśnieniu
- Cwysokości
- Dtemperaturze
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: sumie opadów – Izohieta = opady, izoterma = temperatura, poziomica = wysokość, izobara = ciśnienie.
Prądy morskie i wiatry na mapach pokazuje się zwykle metodą
- Akartogramu
- Bsygnaturową
- Cruchu (strzałek)
- Dkropkową
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ruchu (strzałek) – Strzałki oddają kierunek i natężenie przepływu.
Typy gleb na mapie glebowej przedstawia się metodą
- Aruchu
- Bpowierzchniową (chorochromatyczną)
- Ckartodiagramu
- Dkropkową
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: powierzchniową (chorochromatyczną) – Gleby zajmują obszary o jednorodnym charakterze, więc wypełnia się je kolorem lub szrafem.
Mapa, na której jedna kropka oznacza 10 000 mieszkańców, jest wykonana metodą
- Aizarytmiczną
- Bsygnaturową
- Czasięgów
- Dkropkową
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: kropkową – W metodzie kropkowej kropka odpowiada ustalonej liczbie obiektów, a skupienia kropek pokazują zagęszczenie.
Zasięg występowania jednego gatunku rośliny wyznacza się zwykle metodą
- Azasięgów
- Bkartodiagramu
- Ckartogramu
- Dizolinii
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: zasięgów – Metoda zasięgów pokazuje liniami granice obszaru, na którym zjawisko występuje.
Gęste izobary na mapie oznaczają
- Aduże opady
- Bsilny wiatr
- Cwysoką temperaturę
- Dsłaby wiatr
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: silny wiatr – Duża różnica ciśnienia na krótkim dystansie daje silny wiatr.
Cały dział „Mapa i Ziemia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.