1Jezioro i jego misa
- Jezioro to naturalny śródlądowy zbiornik wodny w zagłębieniu terenu (misie jeziornej), bez bezpośredniego połączenia z morzem. O typie genetycznym decyduje to, jaki proces utworzył misę.
- Po kształcie często poznasz genezę: jezioro rynnowe jest długie, wąskie i głębokie, morenowe – płytkie, o urozmaiconym brzegu, a wytopiskowe – małe i okrągławe.
2Typy genetyczne
| Typ | Jak powstało | Przykład |
|---|---|---|
| polodowcowe | rynnowe (wody pod lądolodem), morenowe (między pagórkami moren), wytopiskowe (po bryle martwego lodu), cyrkowe (w górach) | Hańcza, Śniardwy, Morskie Oko, Wielkie Jeziora Północnoamerykańskie |
| tektoniczne | w rowach tektonicznych | Bajkał, Tanganika |
| wulkaniczne | w kraterach i kalderach | Crater Lake (USA) |
| krasowe | w zagłębieniach krasowych | Jeziora Plitwickie (Chorwacja) |
| przybrzeżne | zatoki odcięte od morza mierzeją | Łebsko, Gardno |
| deltowe | między ramionami delty | Drużno (delta Wisły) |
| rzeczne i osuwiskowe | starorzecza (odcięte meandry), doliny zatamowane osuwiskiem | Jeziorka Duszatyńskie (Bieszczady) |
- Zbiorniki zaporowe (Jezioro Solińskie) są sztuczne, więc nie są jeziorami w sensie genetycznym.
- Rekordy: Śniardwy to największe jezioro Polski (ponad 100 km²), a Hańcza – najgłębsze (ponad 100 m głębokości). Bajkał jest najgłębszym jeziorem świata (ok. 1640 m).
Starorzecze to jezioro
Rzeka przecięła zakole i stary odcinek koryta został odcięty.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Dodatki
- Jezioro oligotroficzne jest ubogie w składniki odżywcze i przejrzyste. Eutroficzne jest bogate w składniki odżywcze i mętne. Eutrofizacja to nadmierne wzbogacanie wód w składniki odżywcze (nawozy, ścieki); jezioro stopniowo zarasta.
- Jeziora służą retencji wody, turystyce i rybołówstwu.
Typ jeziora = pochodzenie misy. Polodowcowe – lodowiec, tektoniczne – ruchy skorupy, wulkaniczne – krater, krasowe – rozpuszczanie skał.
Utożsamianie jezior w kraterach z krasowymi. Krater wulkanu daje jezioro wulkaniczne, a zagłębienie w skałach rozpuszczalnych – krasowe.
✎Ściąga: Jeziora: geneza i typy
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Typ jeziora = pochodzenie misy. Polodowcowe – lodowiec, tektoniczne – ruchy skorupy, wulkaniczne – krater, krasowe – rozpuszczanie skał.
- Jezioro to naturalny śródlądowy zbiornik wodny w zagłębieniu terenu (misie jeziornej), bez bezpośredniego połączenia z morzem. O typie genetycznym decyduje to, jaki proces utworzył misę.
- Jezioro oligotroficzne jest ubogie w składniki odżywcze i przejrzyste. Eutroficzne jest bogate w składniki odżywcze i mętne. Eutrofizacja to nadmierne wzbogacanie wód w składniki odżywcze (nawozy, ścieki); jezioro stopniowo zarasta.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Bajkał jest jeziorem
- Awulkanicznym
- Btektonicznym
- Ckrasowym
- Dpolodowcowym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: tektonicznym – Leży w rowie tektonicznym i jest najgłębszym jeziorem świata.
Jeziora w kraterach i kalderach wulkanów to jeziora
- Aprzybrzeżne
- Bkrasowe
- Cwulkaniczne
- Dtektoniczne
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wulkaniczne – Woda wypełnia krater lub kalderę, np. Crater Lake.
Łebsko to jezioro
- Akrasowe
- Btektoniczne
- Cprzybrzeżne
- Dwulkaniczne
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: przybrzeżne – Powstało z zatoki odciętej od morza mierzeją.
Jeziora Plitwickie są jeziorami
- Akrasowymi
- Bdeltowymi
- Cpolodowcowymi
- Dtektonicznymi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: krasowymi – Powstały w skałach węglanowych, rozdzielone progami trawertynowymi.
Długie, wąskie i głębokie jezioro na pojezierzu to najpewniej jezioro
- Adeltowe
- Bmorenowe
- Crynnowe
- Dwytopiskowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: rynnowe – Rynny wyżłobiły wody płynące pod lądolodem, np. Hańcza.
Morskie Oko w Tatrach jest jeziorem
- Atektonicznym
- Bwulkanicznym
- Cpolodowcowym cyrkowym
- Dkrasowym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: polodowcowym cyrkowym – Leży w kotle wyżłobionym przez lodowiec górski.
Starorzecze to jezioro
- Awulkaniczne
- Brzeczne, powstałe z odciętego meandra
- Ckrasowe
- Dpowstałe w rynnie polodowcowej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: rzeczne, powstałe z odciętego meandra – Rzeka przecięła zakole i stary odcinek koryta został odcięty.
Jezioro eutroficzne jest
- Apozbawione życia
- Bbogate w składniki odżywcze i mętne
- Czawsze słone
- Dubogie w składniki odżywcze i czyste
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: bogate w składniki odżywcze i mętne – Nadmiar składników sprzyja zakwitom glonów.
Cały dział „Hydrosfera”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.