1Cechy, które decydują
| Cecha | Dobrze dla upraw | Źle dla upraw |
|---|---|---|
| skład granulometryczny | gleby gliniaste i pyłowe (np. na lessach) | luźny piasek (przesycha) albo ciężki ił (mało powietrza) |
| próchnica | dużo, gruby poziom A | cienki poziom A |
| odczyn (pH) | lekko kwaśny do obojętnego (ok. 6–7) | silnie kwaśny albo zasolony |
| woda | wilgotna, ale nie podmokła | przesuszona albo stale mokra |
- Skład granulometryczny to udział frakcji: piasek (2–0,05 mm), pył (0,05–0,002 mm) i ił (poniżej 0,002 mm).
2Profil podpowiada typ i przydatność
| Co widzisz w profilu | Proces | Typ gleby | Przydatność |
|---|---|---|---|
| jasny, popielaty poziom E pod cienkim A | bielicowanie | bielicowa | słaba: żyto, ziemniaki, las |
| gruby, czarny poziom A | gromadzenie próchnicy | czarnoziem | bardzo dobra: pszenica, buraki |
| brunatny poziom B, brak poziomu E | brunatnienie | brunatna | dobra |
| warstwy namułów rzecznych | osadzanie przez rzekę | mada | bardzo dobra, ale groźba powodzi |
| rdzawe i sinozielone plamy | oglejenie | glejowa | słaba bez odwodnienia |
| biały nalot soli | zasolenie | słona | bardzo słaba |
Jasny, popielaty poziom E pod cienkim poziomem A świadczy o
E to poziom wymywania typowy dla gleb bielicowych.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Gleby świata okiem rolnika
- Czarnoziemy stepów i prerii (Ukraina, Wielkie Równiny w Ameryce Północnej) to „spichlerze świata”. Mady dolin i delt (Nil, Ganges, Żuławy) są żyzne dzięki świeżym namułom.
- Gleby ferralitowe lasów równikowych po wycięciu lasu wyjaławiają się w kilka lat – stąd rolnictwo żarowe (wypal, uprawiaj, przenieś się). Gleby pustynne dają plony tylko z nawadnianiem, a to grozi zasoleniem.
4Jak poprawić glebę
- Wapnowanie odkwasza glebę, nawożenie obornikiem i kompostem dodaje próchnicy, melioracje odwadniają gleby podmokłe albo nawadniają suche, a płodozmian chroni przed wyjałowieniem.
- Erozję na stokach ogranicza orka w poprzek stoku i pasy zadrzewień.
- Bonitacja to urzędowa ocena jakości gleb: w Polsce klasy od I (najlepsze) do VI (najsłabsze, np. luźne piaski).
Glebę oceniasz po kilku cechach naraz: skład, próchnica, pH, woda. Najlepsze są czarnoziemy i mady, najsłabsze – bielicowe, podmokłe i zasolone.
„Im więcej wody, tym lepiej”
W suchym klimacie woda z pola paruje, a sole zostają, więc nawadnianie bez odprowadzania wody kończy się zasoleniem.
Nawadnianie pól w suchym klimacie bez odprowadzania wody grozi
Woda paruje, a rozpuszczone sole zostają przy powierzchni.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Przydatność gleb do upraw
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Glebę oceniasz po kilku cechach naraz: skład, próchnica, pH, woda. Najlepsze są czarnoziemy i mady, najsłabsze – bielicowe, podmokłe i zasolone.
- Skład granulometryczny to udział frakcji: piasek (2–0,05 mm), pył (0,05–0,002 mm) i ił (poniżej 0,002 mm).
- Czarnoziemy stepów i prerii (Ukraina, Wielkie Równiny w Ameryce Północnej) to „spichlerze świata”. Mady dolin i delt (Nil, Ganges, Żuławy) są żyzne dzięki świeżym namułom.
- Gleby ferralitowe lasów równikowych po wycięciu lasu wyjaławiają się w kilka lat – stąd rolnictwo żarowe (wypal, uprawiaj, przenieś się). Gleby pustynne dają plony tylko z nawadnianiem, a to grozi zasoleniem.
- Wapnowanie odkwasza glebę, nawożenie obornikiem i kompostem dodaje próchnicy, melioracje odwadniają gleby podmokłe albo nawadniają suche, a płodozmian chroni przed wyjałowieniem.
- Bonitacja to urzędowa ocena jakości gleb: w Polsce klasy od I (najlepsze) do VI (najsłabsze, np. luźne piaski).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jasny, popielaty poziom E pod cienkim poziomem A świadczy o
- Agromadzeniu próchnicy
- Bzasoleniu
- Cbrunatnieniu
- Dbielicowaniu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: bielicowaniu – E to poziom wymywania typowy dla gleb bielicowych.
Gleba z grubym, czarnym poziomem próchnicznym ma przydatność rolniczą
- Asłabą
- Bbardzo dobrą
- Cżadną bez nawadniania
- Dtylko pod las
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: bardzo dobrą – To czarnoziem – najżyźniejsza gleba strefy umiarkowanej.
Frakcja o najdrobniejszych cząstkach (poniżej 0,002 mm) to
- Ażwir
- Bpiasek
- Cpył
- Dił
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ił – Pył ma 0,05–0,002 mm, piasek 2–0,05 mm.
Glebę o pH 4,5 najlepiej poprawić przez
- Aorkę wzdłuż stoku
- Bnawadnianie
- Cwapnowanie
- Ddosypanie piasku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wapnowanie – Wapno podnosi pH, czyli odkwasza glebę.
Rdzawe i sinozielone plamy w profilu świadczą o
- Azasoleniu
- Bdużej ilości próchnicy
- Cnadmiarze wody i braku tlenu
- Ddługotrwałej suszy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: nadmiarze wody i braku tlenu – To oglejenie – taką glebę trzeba odwodnić.
Po wycięciu lasu równikowego gleby ferralitowe
- Azamieniają się w czarnoziemy
- Bstają się żyźniejsze od mad
- Czyskują dużo próchnicy
- Dszybko się wyjaławiają
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: szybko się wyjaławiają – Składniki krążyły w roślinach, a ulewy wymywają resztę.
Nawadnianie pól w suchym klimacie bez odprowadzania wody grozi
- Abielicowaniem
- Bzasoleniem
- Cwzrostem ilości próchnicy
- Dpowstaniem czarnoziemu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: zasoleniem – Woda paruje, a rozpuszczone sole zostają przy powierzchni.
W polskiej bonitacji najlepsze gleby mają klasę
- AIV
- BX
- CI
- DVI
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: I – Skala biegnie od I (najlepsze) do VI (najsłabsze).
Cały dział „Gleby i biosfera”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.