1Nie kula, tylko trochę spłaszczona bryła
- Ziemia jest bryłą zbliżoną do elipsoidy obrotowej spłaszczonej na biegunach. Spłaszczenie to ok. 1/298. Rzeczywista, nierówna figura Ziemi to geoida: powierzchnia jednakowego potencjału grawitacyjnego, najlepiej pasująca do średniego poziomu mórz. Od niej liczy się wysokości n.p.m.
- Dowody kulistości: okrągły cień Ziemi na Księżycu podczas zaćmienia, statek znikający za horyzontem od dołu, zdjęcia z kosmosu.
2Liczby, które warto znać
| Wielkość | Wartość |
|---|---|
| promień równikowy | ok. 6378 km |
| promień biegunowy | ok. 6357 km |
| obwód na równiku | ok. 40 075 km |
| obwód wzdłuż południka | ok. 40 008 km |
| długość 1° południka | ok. 111 km |
- Promień na równiku jest większy, bo Ziemia obraca się i jest tam „rozciągnięta".
Geoida to
Od geoidy mierzy się wysokości n.p.m.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Liczymy z 1° południka
- Skąd 111 km? Południk ma ok. 40 008 km i 360°, więc 1° to 40 008 : 360 ≈ 111 km.
- Przykład. Dane: dwa miasta na jednym południku, jedno na 50°N, drugie na 54°N. Wzór: s = Δφ · 111 km/°. Obliczenia: Δφ = 54° − 50° = 4°, więc s = 4 · 111 = 444 km. Odpowiedź: ok. 444 km.
- Uwaga: stopień długości geograficznej (mierzony wzdłuż równoleżnika) kurczy się w stronę biegunów, bo równoleżniki są coraz krótsze. Ma ok. 111 km · cos φ (φ – szerokość geograficzna): na równiku ok. 111 km, na 60° ok. 56 km, na biegunie 0.
1° południka ≈ 111 km, obwód Ziemi to ok. 40 000 km, a Ziemia jest spłaszczona na biegunach.
Liczenie 111 km na każdy stopień długości geograficznej. Tak jest tylko dla szerokości (po południku).
✎Ściąga: Kształt i rozmiary Ziemi
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- 1° południka ≈ 111 km, obwód Ziemi to ok. 40 000 km, a Ziemia jest spłaszczona na biegunach.
- Dowody kulistości: okrągły cień Ziemi na Księżycu podczas zaćmienia, statek znikający za horyzontem od dołu, zdjęcia z kosmosu.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Ziemia ma kształt
- Aelipsoidy wydłużonej na biegunach
- Bsześcianu
- Cidealnej kuli
- Delipsoidy obrotowej spłaszczonej na biegunach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: elipsoidy obrotowej spłaszczonej na biegunach – Obrót powoduje spłaszczenie na biegunach, a promień równikowy jest większy od biegunowego.
Długość 1° południka to ok.
- A40 km
- B6378 km
- C360 km
- D111 km
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 111 km – 40 008 km : 360° ≈ 111 km.
Dwa miasta na jednym południku leżą na 50°N i 54°N. Dzieli je ok.
- A444 km
- B222 km
- C111 km
- D4000 km
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 444 km – Różnica 4° razy 111 km daje 444 km.
Promień równikowy Ziemi wynosi ok.
- A1670 km
- B6378 km
- C40 075 km
- D6357 km
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 6378 km – 6357 km to promień biegunowy. 40 075 km to obwód na równiku.
Który dowód kulistości Ziemi jest prawidłowy?
- APrzypływy i odpływy
- BDzień i noc
- CPory roku
- DOkrągły cień Ziemi na Księżycu w czasie zaćmienia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Okrągły cień Ziemi na Księżycu w czasie zaćmienia – Cień Ziemi na Księżycu jest zawsze okrągły. Dzień i noc czy pory roku nie dowodzą kształtu.
Geoida to
- Anazwa południka zerowego
- Bpowierzchnia jednakowego potencjału grawitacyjnego, najlepiej odpowiadająca średniemu poziomowi mórz
- Clinia równika
- Dmatematyczna kula
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: powierzchnia jednakowego potencjału grawitacyjnego, najlepiej odpowiadająca średniemu poziomowi mórz – Od geoidy mierzy się wysokości n.p.m.
Obwód Ziemi na równiku to ok.
- A111 km
- B4000 km
- C6378 km
- D40 075 km
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 40 075 km – Obwód wzdłuż południka jest nieco mniejszy: ok. 40 008 km.
1° długości geograficznej ma 111 km
- Atylko na biegunach
- Btylko na równiku
- Ctylko na zwrotnikach
- Dwszędzie jednakowo
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: tylko na równiku – Równoleżniki są krótsze w stronę biegunów, więc stopień długości geogr. kurczy się, a na biegunie wynosi 0.
Cały dział „Mapa i Ziemia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.