1Co to jest mapa
- Mapa to pomniejszony obraz powierzchni Ziemi na płaszczyźnie, wykonany w określonej skali i z użyciem umownych znaków kartograficznych.
- Ogólnogeograficzna pokazuje ogólny obraz środowiska, tematyczna – wybrane zjawisko (klimat, ludność, gospodarkę), topograficzna to szczegółowa mapa terenu (zwykle 1 : 10 000 – 1 : 100 000), a hipsometryczna pokazuje rzeźbę barwami i poziomicami.
2Skala: ile terenu mieści się w centymetrze
- Skala to stosunek odległości na mapie do odległości w terenie. Ma trzy zapisy.
| Rodzaj skali | Przykład | Jak czytać |
|---|---|---|
| liczbowa | 1 : 50 000 | 1 cm na mapie = 50 000 cm w terenie |
| mianowana | 1 cm – 500 m | to samo, od razu w metrach |
| liniowa (podziałka) | pasek z odcinkami | przykładasz zmierzony odcinek |
- Wzór: dt = dm · M, gdzie dt – odległość w terenie [cm], dm – odległość na mapie [cm], M – mianownik skali. Wynik zamień na m lub km.
- Przykład. Dane: dm = 4 cm, skala 1 : 25 000. Wzór: dt = dm · M. Obliczenia: 4 · 25 000 = 100 000 cm = 1000 m. Odpowiedź: 1 km.
- Odwrotnie: 12 km = 1 200 000 cm, a przy skali 1 : 200 000 to 1 200 000 : 200 000 = 6 cm na mapie.
- Pole: 1 cm² na mapie 1 : 50 000 to 500 m · 500 m = 250 000 m² = 0,25 km².
Odcinek 4 cm na mapie w skali 1 : 25 000 odpowiada w terenie odległości
4 · 25 000 = 100 000 cm = 1000 m = 1 km. Błędy biorą się z pominięcia zamiany centymetrów na metry.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Duża czy mała skala
- Mapa wielkoskalowa (np. 1 : 10 000, plan miasta) obejmuje mały obszar i ma dużo szczegółów. Małoskalowa (np. 1 : 20 000 000, mapa świata) obejmuje duży obszar i jest ogólna. Pomaga ułamek: 1 przez 10 000 jest większe niż 1 przez 20 000 000.
- Generalizacja (dodatkowo) to upraszczanie treści mapy: im mniejsza skala, tym mniej szczegółów.
4Kula na kartce
- Kuli nie rozłożysz na płasko bez zniekształceń, dlatego są różne odwzorowania kartograficzne (dodatkowo): walcowe (np. Merkatora – zachowuje kąty, ale powiększa okolice biegunów), stożkowe (dla średnich szerokości) i azymutalne (dla obszarów polarnych).
Duża skala = mały obszar i dużo szczegółów. Mała skala = duży obszar i mało szczegółów. Zawsze zamieniaj jednostki, zanim podasz wynik.
Mylenie dużej skali z dużym obszarem. Mapa 1 : 10 000 ma większą skalę niż 1 : 1 000 000, ale pokazuje mniejszy kawałek świata.
Odwzorowanie Merkatora (walcowe)
Merkator jest wygodny w nawigacji, ale Grenlandia wygląda na nim na dużo większą, niż jest.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Mapa, skala i rodzaje map
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Duża skala = mały obszar i dużo szczegółów. Mała skala = duży obszar i mało szczegółów. Zawsze zamieniaj jednostki, zanim podasz wynik.
- Mapa to pomniejszony obraz powierzchni Ziemi na płaszczyźnie, wykonany w określonej skali i z użyciem umownych znaków kartograficznych.
- Ogólnogeograficzna pokazuje ogólny obraz środowiska, tematyczna – wybrane zjawisko (klimat, ludność, gospodarkę), topograficzna to szczegółowa mapa terenu (zwykle 1 : 10 000 – 1 : 100 000), a hipsometryczna pokazuje rzeźbę barwami i poziomicami.
- Skala to stosunek odległości na mapie do odległości w terenie. Ma trzy zapisy.
- Generalizacja (dodatkowo) to upraszczanie treści mapy: im mniejsza skala, tym mniej szczegółów.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Odcinek 4 cm na mapie w skali 1 : 25 000 odpowiada w terenie odległości
- A100 m
- B1 km
- C4 km
- D10 km
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 1 km – 4 · 25 000 = 100 000 cm = 1000 m = 1 km. Błędy biorą się z pominięcia zamiany centymetrów na metry.
Jaką odległość na mapie w skali 1 : 200 000 przedstawia trasa 12 km?
- A2,4 cm
- B6 cm
- C60 cm
- D24 cm
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 6 cm – 12 km = 1 200 000 cm, a 1 200 000 : 200 000 = 6 cm.
Która skala jest największa?
- A1 : 10 000
- B1 : 1 000 000
- C1 : 100 000
- D1 : 20 000 000
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 1 : 10 000 – Im mniejszy mianownik, tym większa skala. Mapa 1 : 10 000 pokazuje najwięcej szczegółów.
Mapa świata w skali 1 : 20 000 000 jest mapą
- Amałoskalową, szczegółową
- Bwielkoskalową, ogólną
- Cwielkoskalową, szczegółową
- Dmałoskalową, ogólną
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: małoskalową, ogólną – Duży obszar mieści się tylko po uproszczeniu, więc mapa jest małoskalowa i ogólna.
Ile km² w terenie odpowiada 1 cm² na mapie w skali 1 : 50 000?
- A500 km²
- B0,5 km²
- C0,25 km²
- D5 km²
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 0,25 km² – Bok 1 cm to 500 m, więc pole to 500 m · 500 m = 250 000 m² = 0,25 km².
Mapa przedstawiająca tylko gęstość zaludnienia jest mapą
- Atematyczną
- Bogólnogeograficzną
- Ctopograficzną
- Dhipsometryczną
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: tematyczną – Tematyczna pokazuje wybrane zjawisko. Ogólnogeograficzna pokazuje ogólny obraz środowiska.
Odwzorowanie Merkatora (walcowe)
- Azachowuje kąty, ale powiększa okolice biegunów
- Bzachowuje wszystkie pola powierzchni
- Cnie zniekształca niczego
- Djest dobre tylko dla obszarów polarnych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: zachowuje kąty, ale powiększa okolice biegunów – Merkator jest wygodny w nawigacji, ale Grenlandia wygląda na nim na dużo większą, niż jest.
Generalizacja kartograficzna polega na
- Azmianie kolorów mapy
- Bupraszczaniu treści mapy przy zmniejszaniu skali
- Czwiększaniu liczby szczegółów
- Dpomiarze wysokości terenu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: upraszczaniu treści mapy przy zmniejszaniu skali – Przy małej skali nie zmieścisz wszystkiego, więc część obiektów się pomija lub upraszcza.
Cały dział „Mapa i Ziemia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.