1Gleby strefowe
- Gleby strefowe zależą głównie od klimatu i roślinności, więc układają się pasami jak strefy klimatyczne.
| Gleba | Gdzie | Cechy |
|---|---|---|
| ferralitowe (czerwonożółte) | wilgotne lasy równikowe | czerwone, bogate w tlenki żelaza i glinu, ubogie w składniki pokarmowe |
| czerwone i czerwonobrunatne | sawanny | mało próchnicy; w porze suchej twardnieją |
| pustynne | pustynie i półpustynie | słabo rozwinięte, mało próchnicy, często zasolone |
| czerwone śródziemnomorskie | lasy i zarośla twardolistne | m.in. terra rossa na wapieniach |
| czarnoziemy | stepy i prerie, często na lessach | gruby poziom A, kilka–kilkanaście % próchnicy, bardzo żyzne |
| brunatne i płowe | lasy liściaste i mieszane strefy umiarkowanej | średnio żyzne |
| bielicowe | tajga | jasny poziom E, kwaśne, ubogie |
| tundrowe | tundra | płytkie, podmokłe, oglejone, nad wieloletnią zmarzliną |
2Gleby niestrefowe
- Gleby niestrefowe (astrefowe) zależą bardziej od skały lub wody niż od klimatu: mady powstają z namułów rzecznych w dolinach i deltach, rędziny na skałach węglanowych (wapienie, kreda), gleby bagienne i torfowe w miejscach stale podmokłych, a gleby górskie są płytkie i kamieniste.
Gleby ferralitowe są
Ulewy wymywają składniki, a gromadzą się tlenki żelaza i glinu.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Dlaczego gleby ferralitowe są ubogie
- W lesie równikowym materia organiczna rozkłada się błyskawicznie, a codzienne ulewy wymywają składniki. Składniki pokarmowe krążą w żywej roślinności, nie w glebie, więc po wycięciu lasu gleba szybko się wyjaławia.
4Gleby w Polsce
- Najwięcej jest gleb bielicowych i rdzawych (na piaskach Niżu) oraz brunatnych i płowych. Czarnoziemy zajmują małą powierzchnię, m.in. na Wyżynie Lubelskiej (okolice Hrubieszowa) i Płaskowyżu Proszowickim. Mady są na Żuławach i w dolinach Wisły i Odry, rędziny – na Wyżynie Lubelskiej i Krakowsko-Częstochowskiej, a gleby górskie w Karpatach i Sudetach.
Klimat → roślinność → gleba: step – czarnoziem, tajga – gleba bielicowa, las równikowy – gleba ferralitowa. Mady, rędziny i gleby bagienne to gleby niestrefowe.
Uznanie, że gleby lasów równikowych są żyzne, bo rośnie na nich bujny las. Składniki pokarmowe są w roślinach, a nie w glebie.
Czarnoziemy w Polsce występują m.in.
Na Żuławach są mady, na pojezierzach przeważają gleby brunatne, płowe i bielicowe.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Główne typy gleb i ich związek ze strefami
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Klimat → roślinność → gleba: step – czarnoziem, tajga – gleba bielicowa, las równikowy – gleba ferralitowa. Mady, rędziny i gleby bagienne to gleby niestrefowe.
- Gleby strefowe zależą głównie od klimatu i roślinności, więc układają się pasami jak strefy klimatyczne.
- Gleby niestrefowe (astrefowe) zależą bardziej od skały lub wody niż od klimatu: mady powstają z namułów rzecznych w dolinach i deltach, rędziny na skałach węglanowych (wapienie, kreda), gleby bagienne i torfowe w miejscach stale podmokłych, a gleby górskie są płytkie i kamieniste.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Najżyźniejsze gleby strefy umiarkowanej to
- Agleby tundrowe
- Bgleby bielicowe
- Cgleby ferralitowe
- Dczarnoziemy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: czarnoziemy – Mają gruby poziom próchniczny.
Czarnoziemy powstały głównie pod roślinnością
- Atajgi
- Blasu równikowego
- Cstepową
- Dtundry
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: stepową – Trawy co roku dostarczają dużo materii organicznej.
Gleby ferralitowe są
- Aczarne i bardzo żyzne
- Bczerwone i ubogie w składniki pokarmowe
- Cstale zamarznięte
- Dbiałe od soli
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: czerwone i ubogie w składniki pokarmowe – Ulewy wymywają składniki, a gromadzą się tlenki żelaza i glinu.
Gleby bielicowe są typowe dla
- Astepu
- Btajgi
- Csawanny
- Dpustyni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: tajgi – Kwaśna ściółka iglasta sprzyja wymywaniu.
Glebą niestrefową jest
- Agleba ferralitowa
- Bmada
- Cczarnoziem
- Dgleba bielicowa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: mada – Mady powstają z namułów rzecznych niezależnie od strefy klimatycznej.
Rędziny powstają
- Ana piaskach sandrowych
- Bna skałach węglanowych, np. wapieniach
- Cz namułów rzecznych
- Dna wiecznej zmarzlinie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: na skałach węglanowych, np. wapieniach – Ich cechy wyznacza skała macierzysta.
Wieloletnią zmarzlinę pod spodem mają gleby
- Aczarnoziemy
- Btundrowe
- Cferralitowe
- Dbrunatne
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: tundrowe – Są płytkie i podmokłe, bo woda nie wsiąka w zamarznięty grunt.
Czarnoziemy w Polsce występują m.in.
- Ana Wyżynie Lubelskiej koło Hrubieszowa
- Bna Pojezierzu Mazurskim
- Cna Żuławach Wiślanych
- Dw Tatrach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: na Wyżynie Lubelskiej koło Hrubieszowa – Na Żuławach są mady, na pojezierzach przeważają gleby brunatne, płowe i bielicowe.
Cały dział „Gleby i biosfera”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.