1GIS, czyli mapa z warstwami
- GIS (System Informacji Geograficznej) to program do zbierania, przetwarzania i analizowania danych przestrzennych, czyli informacji razem z ich położeniem.
- Dane układają się w warstwy tematyczne: drogi, rzeki, budynki, strefy zalewowe. Nakładasz je jak kalki.
- Przykład: warstwa stref zalewowych + zabudowy + dróg pokaże, które domy i drogi zalewa przy powodzi. Stąd zastosowania: planowanie przestrzenne, ochrona środowiska, zarządzanie kryzysowe.
- Dodatkowo: GIS robi też analizy przestrzenne, np. buforową (strefa 500 m wokół rzeki), spadków terenu i widoczności (co widać z wieży).
2GPS i teledetekcja
- GPS to amerykański system nawigacji satelitarnej. Obok niego działają europejski Galileo, rosyjski GLONASS i chiński BeiDou. Odbiornik liczy położenie z sygnałów z co najmniej czterech satelitów i podaje szerokość, długość oraz wysokość, np. 52°13′ N, 21°01′ E.
- Teledetekcja to zdalne zbieranie informacji o Ziemi z satelitów, samolotów i dronów. Zdjęcia lotnicze są bardzo szczegółowe, satelitarne obejmują duże obszary, powtarzają się w czasie i mogą rejestrować też podczerwień.
- Interpretacja opiera się na barwie, kształcie, wielkości i fakturze. Ciemna zwarta plama to zwykle las albo woda, regularna siatka jasnych linii – zabudowa miejska.
Ciemna, zwarta plama na zdjęciu satelitarnym to zwykle
Las i woda są ciemne. Zabudowa miejska wygląda jak regularna siatka jasnych linii.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Skąd brać dane i komu wierzyć
| Źródło | Przykład |
|---|---|
| kartograficzne | mapy, atlasy, plany |
| statystyczne | roczniki statystyczne, dane GUS |
| internetowe | portale geograficzne, mapy online |
| terenowe | własne obserwacje i pomiary |
- Krytyczna ocena źródła to pytania: kto jest autorem, z którego roku są dane, jaką metodą je zebrano i po co opublikowano.
4Liczby z tabel i wykresów
- Porównuj przez różnicę, iloraz lub udział procentowy. Przykład. Dane: liczba ludności wzrosła z 40 do 50 mln. Wzór: zmiana % = nowa − stara przez stara · 100%. Obliczenia: 50 − 40 przez 40 · 100% = 25%. Odpowiedź: wzrost o 10 mln, czyli o 25% (nie o 10%).
- Wykres liniowy pokazuje zmiany w czasie, słupkowy porównanie wielkości, kołowy strukturę.
GIS = warstwy danych z lokalizacją. GPS = położenie z satelitów. Teledetekcja = dane z oddali. Każde źródło oceniaj pod kątem autora, daty i metody.
Mylenie przyrostu bezwzględnego z procentowym. Wzrost z 40 do 50 mln to +10 mln, ale +25%.
Które źródło jest źródłem statystycznym?
Roczniki i dane GUS to źródła statystyczne. Atlas to kartograficzne, pomiar to terenowe.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: GIS, teledetekcja i ocena źródeł danych
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- GIS = warstwy danych z lokalizacją. GPS = położenie z satelitów. Teledetekcja = dane z oddali. Każde źródło oceniaj pod kątem autora, daty i metody.
- GIS (System Informacji Geograficznej) to program do zbierania, przetwarzania i analizowania danych przestrzennych, czyli informacji razem z ich położeniem.
- GPS to amerykański system nawigacji satelitarnej. Obok niego działają europejski Galileo, rosyjski GLONASS i chiński BeiDou. Odbiornik liczy położenie z sygnałów z co najmniej czterech satelitów i podaje szerokość, długość oraz wysokość, np. 52°13′ N, 21°01′ E.
- Teledetekcja to zdalne zbieranie informacji o Ziemi z satelitów, samolotów i dronów. Zdjęcia lotnicze są bardzo szczegółowe, satelitarne obejmują duże obszary, powtarzają się w czasie i mogą rejestrować też podczerwień.
- Krytyczna ocena źródła to pytania: kto jest autorem, z którego roku są dane, jaką metodą je zebrano i po co opublikowano.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
GIS służy do
- Agromadzenia, przetwarzania i analizy danych przestrzennych
- Bpomiaru ciśnienia
- Cwyłącznie rysowania map papierowych
- Dprzewidywania trzęsień ziemi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: gromadzenia, przetwarzania i analizy danych przestrzennych – GIS łączy dane z lokalizacją i pozwala nakładać warstwy oraz robić analizy.
Co jest warstwą tematyczną w GIS?
- AZestaw danych, np. drogi lub rzeki
- BWarstwa atmosfery
- CPoziom wody w rzece
- DJeden piksel zdjęcia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Zestaw danych, np. drogi lub rzeki – Warstwy to osobne zestawy danych nakładane na siebie.
Ile satelitów potrzeba, by odbiornik GPS podał położenie (współrzędne i wysokość)?
- ACo najmniej cztery
- BDwóch
- CJednego
- DDokładnie dwunastu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Co najmniej cztery – Cztery sygnały pozwalają wyznaczyć trzy współrzędne i poprawkę zegara odbiornika.
Który system NIE jest systemem nawigacji satelitarnej?
- AGLONASS
- BGalileo
- CBeiDou
- DGUS
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: GUS – GUS to Główny Urząd Statystyczny. Pozostałe trzy to systemy satelitarne, obok GPS.
Ciemna, zwarta plama na zdjęciu satelitarnym to zwykle
- Alodowiec
- Bpustynia
- Clas lub woda
- Dzabudowa miejska
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: las lub woda – Las i woda są ciemne. Zabudowa miejska wygląda jak regularna siatka jasnych linii.
Liczba ludności wzrosła z 40 do 50 mln. Wzrost procentowy wynosi
- A125%
- B10%
- C25%
- D20%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 25% – (50 − 40) : 40 · 100% = 25%. Wynik odnosisz do wartości początkowej.
Które źródło jest źródłem statystycznym?
- ARocznik statystyczny GUS
- BMapa online
- CAtlas geograficzny
- DWłasny pomiar w terenie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Rocznik statystyczny GUS – Roczniki i dane GUS to źródła statystyczne. Atlas to kartograficzne, pomiar to terenowe.
Przy ocenie wiarygodności źródła w pierwszej kolejności sprawdzisz
- Adługość tytułu
- Bautora, datę i metodę zbierania danych
- Cliczbę stron
- Dkolor okładki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: autora, datę i metodę zbierania danych – Liczy się, kto i kiedy zebrał dane oraz w jakim celu je opublikował.
Cały dział „Mapa i Ziemia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.