1Wysokość bezwzględna i względna
- Wysokość bezwzględna to wysokość mierzona od poziomu morza (m n.p.m.). Wysokość względna to różnica wysokości dwóch punktów.
- Przykład. Dane: szczyt 1500 m n.p.m., dolina 900 m n.p.m. Wzór: h względna = h wyższego − h niższego. Obliczenia: 1500 − 900 = 600. Odpowiedź: wysokość względna szczytu nad doliną to 600 m.
2Poziomice
- Poziomica (izohipsa) to linia łącząca punkty o tej samej wysokości bezwzględnej. Cięcie poziomicowe to różnica wysokości między sąsiednimi poziomicami, np. 10 m.
- Gdy poziomice leżą gęsto, wysokość szybko się zmienia, więc stok jest stromy. Gdy rzadko, stok jest łagodny.
- Poziomice zamknięte, układające się koncentrycznie, oznaczają wzniesienie (wysokości rosną do środka) albo zagłębienie. Zagłębienie oznacza się kreskami spadku.
Koncentryczne, zamknięte poziomice o rosnących ku środkowi wysokościach oznaczają
Wysokości rosną do środka, więc to wzgórze lub szczyt. Zagłębienie ma wysokości malejące i kreski spadku.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Azymut, odległość i profil
- Azymut to kąt od kierunku północnego, mierzony w prawo (zgodnie z ruchem wskazówek zegara), od 0° do 360°. Północ to 0°, wschód 90°, południe 180°, zachód 270°.
- Odległość mierzysz linijką i przeliczasz ze skali. Współrzędne punktu odczytujesz z siatki geograficznej na brzegach mapy.
- Profil terenu to przekrój wzdłuż wybranej linii: odczytujesz wysokości z poziomic i łączysz je na wykresie.
- Przykład. Dane: wysokość spada o 50 m na odcinku 500 m (odległość z mapy i skali). Obliczenia: 50 : 500 = 0,1. Odpowiedź: nachylenie 10%, czyli 10 m w dół na każde 100 m.
gęsto = stromo, rzadko = łagodnie. Azymut liczysz od północy w prawo, a nie od wschodu.
Liczenie azymutu w lewo albo od linii wschód–zachód. Azymut zachodu to 270°, nie 90°.
✎Ściąga: Mapa topograficzna: poziomice, azymut, profil
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- gęsto = stromo, rzadko = łagodnie. Azymut liczysz od północy w prawo, a nie od wschodu.
- Wysokość bezwzględna to wysokość mierzona od poziomu morza (m n.p.m.). Wysokość względna to różnica wysokości dwóch punktów.
- Poziomica (izohipsa) to linia łącząca punkty o tej samej wysokości bezwzględnej. Cięcie poziomicowe to różnica wysokości między sąsiednimi poziomicami, np. 10 m.
- Azymut to kąt od kierunku północnego, mierzony w prawo (zgodnie z ruchem wskazówek zegara), od 0° do 360°. Północ to 0°, wschód 90°, południe 180°, zachód 270°.
- Profil terenu to przekrój wzdłuż wybranej linii: odczytujesz wysokości z poziomic i łączysz je na wykresie.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Poziomica łączy punkty o tej samej
- Agłębokości morza
- Btemperaturze
- Cwysokości bezwzględnej
- Dgęstości zaludnienia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wysokości bezwzględnej – Poziomica to linia równych wysokości n.p.m. Linie równej temperatury to izotermy.
Gdzie na mapie jest stok najbardziej stromy?
- ATam, gdzie nie ma poziomic
- BTam, gdzie są zamknięte okręgi
- CTam, gdzie leżą najrzadziej
- DTam, gdzie poziomice leżą najgęściej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Tam, gdzie poziomice leżą najgęściej – Gęste poziomice oznaczają szybką zmianę wysokości na krótkim dystansie.
Szczyt ma 1500 m n.p.m., a dolina 900 m n.p.m. Wysokość względna szczytu nad doliną to
- A1500 m
- B2400 m
- C900 m
- D600 m
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 600 m – Wysokość względna to różnica: 1500 − 900 = 600 m.
Azymut kierunku zachodniego wynosi
- A270°
- B180°
- C90°
- D360°
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 270° – Azymut liczymy od północy (0°) w prawo: wschód 90°, południe 180°, zachód 270°.
Cięcie poziomicowe to
- Aróżnica wysokości sąsiednich poziomic
- Bodległość między dwoma szczytami
- Cdługość najdłuższej poziomicy
- Dwysokość najwyższego punktu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: różnica wysokości sąsiednich poziomic – Cięcie to stała różnica wysokości między kolejnymi poziomicami, np. 10 m.
Koncentryczne, zamknięte poziomice o rosnących ku środkowi wysokościach oznaczają
- Adolinę rzeczną
- Bzagłębienie
- Cwzniesienie
- Dprzełęcz
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wzniesienie – Wysokości rosną do środka, więc to wzgórze lub szczyt. Zagłębienie ma wysokości malejące i kreski spadku.
Spadek 50 m na odcinku 500 m to nachylenie
- A100%
- B50%
- C1%
- D10%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 10% – 50 : 500 = 0,1, czyli 10%.
Profil terenu to
- Azestaw znaków kartograficznych
- Bzdjęcie satelitarne
- Cmapa gęstości zaludnienia
- Dprzekrój powierzchni wzdłuż wybranej linii
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: przekrój powierzchni wzdłuż wybranej linii – Profil powstaje przez odczytanie wysokości z poziomic wzdłuż linii i naniesienie ich na wykres.
Cały dział „Mapa i Ziemia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.