1Obieg i rok
- Ziemia okrąża Słońce w ciągu roku: 365 dni 5 h 48 min 46 s, z prędkością ok. 30 km/s. Średnia odległość od Słońca to 1 au (ok. 149,6 mln km). Najbliżej Słońca jest ok. 3 I (peryhelium), najdalej ok. 4 VII (aphelium).
- Dodatkowe godziny zbieramy w roku przestępnym (366 dni): rok podzielny przez 4, ale lata stulecia tylko wtedy, gdy dzielą się przez 400. 2000 był przestępny, 1900 nie.
2Dlaczego są pory roku
- Oś Ziemi jest nachylona pod kątem ok. 23,4° do prostej prostopadłej do płaszczyzny orbity (ok. 66,6° do samej płaszczyzny) i przez cały rok wskazuje ten sam kierunek (ku Gwieździe Polarnej).
- Gdy półkula jest nachylona ku Słońcu, Słońce wznosi się wyżej, dzień jest dłuższy, a promienie padają bardziej pionowo, więc dają więcej energii na 1 m². Tak wygląda lato. Po drugiej stronie orbity jest odwrotnie.
Rok przestępny to rok podzielny przez 4, z wyjątkiem lat stulecia, które
Dlatego 2000 był przestępny, a 1900 nie.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Daty na półkuli północnej
| Termin | Zjawisko | Słońce w zenicie nad |
|---|---|---|
| ok. 20 III | równonoc wiosenna | równikiem |
| 20–21 VI | przesilenie letnie (najdłuższy dzień) | zwrotnikiem Raka (23°26′ N) |
| 22–23 IX | równonoc jesienna | równikiem |
| 21–22 XII | przesilenie zimowe (najkrótszy dzień) | zwrotnikiem Koziorożca (23°26′ S) |
- W równonoc dzień i noc trwają mniej więcej tyle samo. Daty (czas polski, XXI w.) przesuwają się o dzień między latami; starsze książki podają 21 III, 22 VI, 23 IX, 22 XII. Na półkuli południowej pory roku są odwrócone.
4Dzień polarny i strefy oświetlenia
- Za kołem podbiegunowym (66°34′ N i S) w przesilenie letnie Słońce nie zachodzi (dzień polarny), w zimowe nie wschodzi (noc polarna). Na biegunach każde z tych zjawisk trwa ok. pół roku.
- Strefy oświetlenia: międzyzwrotnikowa (Słońce bywa w zenicie), dwie umiarkowane (między zwrotnikiem a kołem podbiegunowym) i dwie podbiegunowe.
- Zwrotniki leżą na szerokości równej nachyleniu osi (ok. 23°26′), koła podbiegunowe – na 90° − 23°26′ = 66°34′. Nachylenie powoli maleje, dlatego starsze źródła podają 23°27′ i 66°33′.
Pory roku wynikają z nachylenia osi i ruchu obiegowego, a nie z odległości od Słońca. Zwrotniki: 23°26′, koła podbiegunowe: 66°34′.
Przekonanie, że lato jest wtedy, gdy Ziemia jest bliżej Słońca. W styczniu Ziemia jest najbliżej Słońca, a u nas jest zima.
Pory roku powstają głównie dlatego, że
Bez nachylenia osi pór roku by nie było, nawet przy zmiennej odległości od Słońca.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Ruch obiegowy Ziemi i pory roku
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Pory roku wynikają z nachylenia osi i ruchu obiegowego, a nie z odległości od Słońca. Zwrotniki: 23°26′, koła podbiegunowe: 66°34′.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Pory roku powstają głównie dlatego, że
- AZiemia zmienia odległość od Słońca
- BKsiężyc przyciąga Ziemię
- CZiemia obraca się wokół osi
- Doś Ziemi jest nachylona, a Ziemia krąży wokół Słońca
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: oś Ziemi jest nachylona, a Ziemia krąży wokół Słońca – Bez nachylenia osi pór roku by nie było, nawet przy zmiennej odległości od Słońca.
Ziemia jest najbliżej Słońca
- Aw równonoc wiosenną
- Bok. 4 lipca
- Cw przesilenie letnie
- Dok. 3 stycznia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ok. 3 stycznia – Peryhelium przypada w styczniu, gdy na półkuli północnej jest zima.
Rok przestępny to rok podzielny przez 4, z wyjątkiem lat stulecia, które
- Anie dzielą się przez 400
- Bdzielą się przez 400
- Cdzielą się przez 100
- Dsą parzyste
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: nie dzielą się przez 400 – Dlatego 2000 był przestępny, a 1900 nie.
Słońce w zenicie nad zwrotnikiem Raka jest w dniu
- Aok. 20 III
- B20–21 VI
- C21–22 XII
- D22–23 IX
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 20–21 VI – To przesilenie letnie na półkuli północnej (najdłuższy dzień w Polsce).
Równonoc oznacza, że
- AZiemia jest najdalej od Słońca
- Bdzień i noc trwają mniej więcej tyle samo
- Cnastąpi dzień polarny
- Ddzień jest najdłuższy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: dzień i noc trwają mniej więcej tyle samo – Słońce jest wtedy nad równikiem.
Dzień polarny występuje
- Ana równiku
- Bmiędzy zwrotnikami
- Cw Polsce latem
- Dza kołem podbiegunowym w przesilenie letnie tej półkuli
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: za kołem podbiegunowym w przesilenie letnie tej półkuli – Powyżej 66°34′ Słońce w przesilenie letnie nie zachodzi.
Zwrotniki leżą na szerokości ok.
- A66°34′
- B23°26′
- C0°
- D90°
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 23°26′ – Szerokość zwrotników równa się nachyleniu osi; na 66°34′ leżą koła podbiegunowe.
Gdy na półkuli północnej jest lato, na południowej jest
- Alato
- Bwiosna
- Czawsze równonoc
- Dzima
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: zima – Pory roku na obu półkulach są przeciwne.
Cały dział „Mapa i Ziemia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.