1Oceany i dno oceaniczne
- Ocean to największy zbiornik wody słonej. Wyróżnia się 5 oceanów: Spokojny (największy i najgłębszy), Atlantycki, Indyjski, Południowy i Arktyczny (najmniejszy). Ocean Południowy (wokół Antarktydy) zaproponowano w 2000 r. i nie wszędzie się go uznaje – część polskich opracowań podaje 4 oceany.
- Rzeźba dna (dodatek): szelf (przybrzeżna płycizna do ok. 200 m), stok kontynentalny, równina abisalna (ok. 3–6 km), grzbiet śródoceaniczny (np. Grzbiet Śródatlantycki) i rów oceaniczny (strefa subdukcji). Najgłębszy jest Rów Mariański – ok. 11 km.
2Morza
- Morze to część oceanu częściowo oddzielona lądem, wyspami lub progiem podwodnym.
| Typ | Cecha | Przykład |
|---|---|---|
| przybrzeżne (brzegowe) | na szelfie przy kontynencie, szeroko połączone z oceanem | Morze Północne |
| śródlądowe (wewnętrzne) | głęboko wcięte w ląd, połączone wąskimi cieśninami | Morze Bałtyckie, Czarne |
| śródziemne (międzykontynentalne) | między kontynentami | Morze Śródziemne, Karaibskie |
Największym i najgłębszym oceanem jest
W nim leży Rów Mariański (ok. 11 km).
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Zasolenie i właściwości wody
- Zasolenie to ilość soli rozpuszczonych w wodzie. Wzór: S = ms przez mw · 1000‰, gdzie S – zasolenie [‰], ms – masa soli [g], mw – masa wody morskiej [g]. Średnio ok. 35‰, czyli 35 g soli w 1 kg wody morskiej.
- Przykład. Dane: S = 35‰, mw = 2 kg. Obliczenia: 35 g/kg · 2 kg = 70 g. Odpowiedź: 70 g soli.
- Zasolenie rośnie przy silnym parowaniu i małych opadach (Morze Czerwone ok. 40‰), a maleje przy dużym dopływie rzek, topnieniu lodu i słabej wymianie z oceanem (Bałtyk średnio ok. 7‰).
- Temperatura wody maleje ku biegunom i w głąb, a gęstość rośnie ze wzrostem zasolenia i spadkiem temperatury.
4Fale, tsunami i zanieczyszczenia
- Fale wywołuje wiatr. Ich wysokość zależy od prędkości wiatru, czasu jego działania i długości rozbiegu fali. Fale niszczą brzeg (abrazja). Tsunami powstaje wskutek trzęsienia dna, osuwiska lub erupcji, a nie wiatru (np. Ocean Indyjski 2004, Japonia 2011).
- Zanieczyszczenia: ścieki, nawozy z pól, przemysł, ropa, plastik. Eutrofizacja to nadmiar azotu i fosforu: zakwity glonów, a potem brak tlenu przy dnie (Bałtyk). Pomagają oczyszczalnie, mniejsze nawożenie, zakaz zrzutów ze statków i współpraca w Komisji Helsińskiej (HELCOM).
35‰ to średnia. Bałtyk ma ok. 7‰, Morze Czerwone ok. 40‰. Fale robi wiatr, tsunami – ruch dna.
Mylenie fal wiatrowych z tsunami. Tsunami nie ma związku z wiatrem: wywołuje je nagłe przesunięcie dna lub osuwisko.
Zasolenie Bałtyku (ok. 7‰) jest niskie, bo
Rzeki rozcieńczają wodę, a wąskie cieśniny ograniczają dopływ słonej wody.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Oceany i morza
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- 35‰ to średnia. Bałtyk ma ok. 7‰, Morze Czerwone ok. 40‰. Fale robi wiatr, tsunami – ruch dna.
- Ocean to największy zbiornik wody słonej. Wyróżnia się 5 oceanów: Spokojny (największy i najgłębszy), Atlantycki, Indyjski, Południowy i Arktyczny (najmniejszy). Ocean Południowy (wokół Antarktydy) zaproponowano w 2000 r. i nie wszędzie się go uznaje – część polskich opracowań podaje 4 oceany.
- Morze to część oceanu częściowo oddzielona lądem, wyspami lub progiem podwodnym.
- Zasolenie to ilość soli rozpuszczonych w wodzie. Wzór: S = ms przez mw · 1000‰, gdzie S – zasolenie [‰], ms – masa soli [g], mw – masa wody morskiej [g]. Średnio ok. 35‰, czyli 35 g soli w 1 kg wody morskiej.
- Fale wywołuje wiatr. Ich wysokość zależy od prędkości wiatru, czasu jego działania i długości rozbiegu fali. Fale niszczą brzeg (abrazja). Tsunami powstaje wskutek trzęsienia dna, osuwiska lub erupcji, a nie wiatru (np. Ocean Indyjski 2004, Japonia 2011).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Największym i najgłębszym oceanem jest
- AIndyjski
- BAtlantycki
- CSpokojny
- DArktyczny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Spokojny – W nim leży Rów Mariański (ok. 11 km).
Najmniejszy ocean to
- AIndyjski
- BArktyczny
- CAtlantycki
- DPołudniowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Arktyczny – Leży wokół bieguna północnego i w większości pokrywa go lód morski.
Morze Bałtyckie jest morzem
- Aprzybrzeżnym
- Bśródlądowym
- Cotwartym
- Dmiędzykontynentalnym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: śródlądowym – Głęboko wcina się w ląd i łączy z oceanem wąskimi cieśninami duńskimi.
Średnie zasolenie oceanu wynosi ok.
- A70‰
- B3,5‰
- C35‰
- D0,35‰
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 35‰ – Oznacza to 35 g soli w 1 kg wody morskiej.
Zasolenie Bałtyku (ok. 7‰) jest niskie, bo
- Adopływa wiele rzek, a wymiana z oceanem jest ograniczona
- Bjest to bardzo głębokie morze
- Cnie ma tam opadów
- Djest tam silne parowanie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: dopływa wiele rzek, a wymiana z oceanem jest ograniczona – Rzeki rozcieńczają wodę, a wąskie cieśniny ograniczają dopływ słonej wody.
Morze Czerwone ma wysokie zasolenie (ok. 40‰), bo
- Ajest bardzo głębokie
- Bwpadają do niego duże rzeki
- Csilnie paruje, a opadów i dopływu rzek jest mało
- Dtopnieje tam lód
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: silnie paruje, a opadów i dopływu rzek jest mało – Woda paruje, a sól zostaje.
Przybrzeżna płycizna dna do ok. 200 m głębokości to
- Agrzbiet śródoceaniczny
- Brów oceaniczny
- Crównina abisalna
- Dszelf
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: szelf – Równina abisalna leży na głębokości ok. 3–6 km.
2 kg wody morskiej o zasoleniu 35‰ zawierają
- A7 g soli
- B700 g soli
- C70 g soli
- D35 g soli
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 70 g soli – 35 g/kg · 2 kg = 70 g.
Cały dział „Hydrosfera”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.