1Jak powstaje lodowiec
- Lodowiec to masa lodu z nagromadzonego śniegu: śnieg → ziarnisty firn → lód lodowcowy (śnieg zagęszcza się pod ciężarem kolejnych warstw). Powstaje, gdy w bilansie wieloletnim akumulacja (przybywanie śniegu) przeważa nad ablacją (topnieniem i parowaniem).
- Granica wiecznego śniegu to wysokość, powyżej której w bilansie wieloletnim śniegu przybywa więcej, niż ubywa. Nie znaczy to, że śnieg nigdy tam nie topnieje. Leży najwyżej w strefie zwrotnikowej (ok. 5–6 km), a najniżej w polarnej (blisko poziomu morza).
- Lodowiec ma pole firnowe (strefę akumulacji) i jęzor (strefę ablacji), zakończony czołem. Lód płynie powoli pod własnym ciężarem (cm–m na dobę) w dół doliny albo od środka lądolodu ku brzegom. Od czoła w morzu odrywają się góry lodowe (cielenie).
2Gdzie są lodowce
- Lądolód pokrywa duże obszary: Antarktyda (ok. 14 mln km², lód do prawie 4,9 km grubości) i Grenlandia (ok. 1,7 mln km², ponad 3 km). Oba lądolody mieszczą ok. 68% wód słodkich Ziemi (NSIDC), w większości w Antarktydzie.
- Lodowce górskie są w Himalajach, Alpach, Andach, na Alasce, a nawet blisko równika na najwyższych szczytach (Kilimandżaro).
- Bilans masy (dodatek) = akumulacja − ablacja. Przykład. Dane: akumulacja 2,0 m, ablacja 2,3 m (w przeliczeniu na wodę). Obliczenia: 2,0 − 2,3 = −0,3. Odpowiedź: −0,3 m – bilans ujemny, lodowiec się kurczy.
Kolejność powstawania lodu lodowcowego to
Śnieg zagęszcza się i przekrystalizowuje.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Formy polodowcowe
- Erozja lodowca (egzaracja) tworzy cyrki lodowcowe (kotły w górach, często z jeziorem, np. Morskie Oko) i doliny U-kształtne. Materiał niesiony i osadzony przez lodowiec to morena.
4Znaczenie i zanik lodu
- Lodowce to zasoby słodkiej wody, źródło wody dla rzek (np. w Azji i Andach) i czuły wskaźnik zmian klimatu.
- Zanik lodu zmniejsza albedo (ciemniejsza powierzchnia pochłania więcej energii), niszczy siedliska (niedźwiedź polarny, foki), otwiera szlaki żeglugowe w Arktyce i utrudnia życie Inuitów. Poziom morza podnosi topnienie lodu lądowego (cały lądolód Grenlandii to ok. 7 m), a pływający lód morski nie daje takiego bezpośredniego efektu.
Śnieg → firn → lód. Akumulacja > ablacja – lodowiec rośnie. Lądolody: Antarktyda i Grenlandia. Poziom morza podnosi topnienie lodu z lądu.
Uznawanie, że topnienie lodu morskiego podnosi poziom oceanów. Lód pływający już wypiera tyle wody, ile sam waży, więc po stopieniu poziom prawie się nie zmienia.
Zanik lodu zmniejsza albedo, bo
Śnieg i lód odbijają dużo promieniowania, woda i grunt niewiele.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Lodowce i lądolody
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Śnieg → firn → lód. Akumulacja > ablacja – lodowiec rośnie. Lądolody: Antarktyda i Grenlandia. Poziom morza podnosi topnienie lodu z lądu.
- Lodowiec to masa lodu z nagromadzonego śniegu: śnieg → ziarnisty firn → lód lodowcowy (śnieg zagęszcza się pod ciężarem kolejnych warstw). Powstaje, gdy w bilansie wieloletnim akumulacja (przybywanie śniegu) przeważa nad ablacją (topnieniem i parowaniem).
- Granica wiecznego śniegu to wysokość, powyżej której w bilansie wieloletnim śniegu przybywa więcej, niż ubywa. Nie znaczy to, że śnieg nigdy tam nie topnieje. Leży najwyżej w strefie zwrotnikowej (ok. 5–6 km), a najniżej w polarnej (blisko poziomu morza).
- Lądolód pokrywa duże obszary: Antarktyda (ok. 14 mln km², lód do prawie 4,9 km grubości) i Grenlandia (ok. 1,7 mln km², ponad 3 km). Oba lądolody mieszczą ok. 68% wód słodkich Ziemi (NSIDC), w większości w Antarktydzie.
- Lodowce górskie są w Himalajach, Alpach, Andach, na Alasce, a nawet blisko równika na najwyższych szczytach (Kilimandżaro).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Kolejność powstawania lodu lodowcowego to
- Alód → firn → śnieg
- Bfirn → śnieg → lód
- Cwoda → lód → firn
- Dśnieg → firn → lód
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: śnieg → firn → lód – Śnieg zagęszcza się i przekrystalizowuje.
Lodowiec rośnie, gdy
- Aablacja przeważa nad akumulacją
- Bakumulacja przeważa nad ablacją
- Cgranica wiecznego śniegu się podnosi
- Dtopnienie jest szybsze niż opady śniegu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: akumulacja przeważa nad ablacją – Przybywa więcej śniegu, niż ubywa.
Lądolodem jest pokrywa lodowa
- ATatr
- BKilimandżaro
- CAlp
- DGrenlandii
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Grenlandii – Lądolody pokrywają Antarktydę i Grenlandię, w górach są lodowce górskie.
Lądolody Antarktydy i Grenlandii mieszczą razem ok.
- A7%
- B97,5%
- C2,5%
- D68% wód słodkich Ziemi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 68% wód słodkich Ziemi – Wg NSIDC to ponad 68%; 2,5% to udział wód słodkich w całej wodzie.
Akumulacja 2,0 m, ablacja 2,3 m. Bilans masy lodowca to
- A−0,3 m (kurczy się)
- B+0,3 m (rośnie)
- C4,3 m
- D0
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: −0,3 m (kurczy się) – 2,0 − 2,3 = −0,3 m.
Dolina U-kształtna powstaje w wyniku działalności
- Awiatru
- Blodowca
- Crzeki
- Dfal morskich
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: lodowca – Rzeka żłobi doliny V-kształtne.
Poziom oceanów podnosi przede wszystkim topnienie
- Aśniegu na lodzie morskim
- Bgór lodowych pływających w morzu
- Clodu lądowego (lądolodów i lodowców)
- Dlodu morskiego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: lodu lądowego (lądolodów i lodowców) – Lód pływający wypiera tyle wody, ile waży.
Zanik lodu zmniejsza albedo, bo
- Arośnie zachmurzenie
- Bciemniejsza powierzchnia pochłania więcej energii
- Clód odbija mniej wody
- Dpowstaje więcej śniegu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ciemniejsza powierzchnia pochłania więcej energii – Śnieg i lód odbijają dużo promieniowania, woda i grunt niewiele.
Cały dział „Hydrosfera”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.