1Czym jest gleba
- Gleba to powierzchniowa warstwa zwietrzeliny przekształcona przez organizmy, wodę i klimat. Zawiera części mineralne, próchnicę, wodę i powietrze i jest podłożem wzrostu roślin. Powstaje bardzo wolno – 1 cm w ciągu kilkudziesięciu do kilkuset lat.
- Próchnica (humus) to przetworzona materia organiczna. Nadaje glebie ciemną barwę, zatrzymuje wodę i składniki pokarmowe.
- Czynniki glebotwórcze: skała macierzysta, klimat, organizmy, rzeźba terenu, woda, czas i działalność człowieka.
2Profil glebowy
- Profil glebowy to przekrój gleby od powierzchni do skały macierzystej. Tworzą go poziomy glebowe oznaczane literami (nie każda gleba ma wszystkie).
| Poziom | Co zawiera |
|---|---|
| O | organiczny: ściółka, materia organiczna |
| A | próchniczny, ciemny |
| E | wymywania (eluwialny), jasny – typowy dla gleb bielicowych |
| B | wzbogacania: gromadzą się składniki wymyte z góry |
| C | zwietrzała skała macierzysta |
| R | lita skała |
Ciemny poziom próchniczny oznacza się literą
Poziom A leży pod ściółką O.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Procesy glebotwórcze
- Proces próchniczny (humifikacja): gromadzenie próchnicy, najsilniejsze pod trawami stepów – tak powstają czarnoziemy.
- Bielicowanie: kwaśne wody spod ściółki lasów iglastych wymywają składniki z poziomu E do B.
- Brunatnienie: uwalnianie związków żelaza, które barwią glebę na brązowo (lasy liściaste i mieszane).
- Laterytyzacja (ferralityzacja): w gorącym i wilgotnym klimacie wymywana jest krzemionka, a gromadzą się tlenki żelaza i glinu – gleba jest czerwona.
- Oglejenie (nadmiar wody, brak tlenu) i zasolenie (w suchym klimacie woda paruje, a sole zostają).
4Badanie gleby w terenie
- Odczyn (pH) badasz kwasomierzem, przepuszczalność – wylewając wodę, a skład granulometryczny – w palcach: gleba piaszczysta przepuszcza wodę i jest uboga, gliniasta zatrzymuje wodę.
- Degradacja gleb to m.in. erozja wodna i wietrzna, zakwaszenie, zasolenie, zanieczyszczenie metalami ciężkimi, zagęszczenie przez ciężki sprzęt i utrata próchnicy.
O typie gleby decydują głównie klimat, roślinność i skała macierzysta. Poziom A jest próchniczny, E – wymywania, a B – wzbogacony składnikami wymytymi z E.
Mylenie poziomów E i B. Z poziomu E składniki są wymywane, a w poziomie B się gromadzą.
Oglejenie zachodzi, gdy
Zalegająca woda wypiera z gleby powietrze.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Gleby: profil, czynniki i procesy glebotwórcze
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- O typie gleby decydują głównie klimat, roślinność i skała macierzysta. Poziom A jest próchniczny, E – wymywania, a B – wzbogacony składnikami wymytymi z E.
- Gleba to powierzchniowa warstwa zwietrzeliny przekształcona przez organizmy, wodę i klimat. Zawiera części mineralne, próchnicę, wodę i powietrze i jest podłożem wzrostu roślin. Powstaje bardzo wolno – 1 cm w ciągu kilkudziesięciu do kilkuset lat.
- Próchnica (humus) to przetworzona materia organiczna. Nadaje glebie ciemną barwę, zatrzymuje wodę i składniki pokarmowe.
- Czynniki glebotwórcze: skała macierzysta, klimat, organizmy, rzeźba terenu, woda, czas i działalność człowieka.
- Profil glebowy to przekrój gleby od powierzchni do skały macierzystej. Tworzą go poziomy glebowe oznaczane literami (nie każda gleba ma wszystkie).
- Proces próchniczny (humifikacja): gromadzenie próchnicy, najsilniejsze pod trawami stepów – tak powstają czarnoziemy.
- Bielicowanie: kwaśne wody spod ściółki lasów iglastych wymywają składniki z poziomu E do B.
- Brunatnienie: uwalnianie związków żelaza, które barwią glebę na brązowo (lasy liściaste i mieszane).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Próchnica to
- Aprzetworzona materia organiczna w glebie
- Bkamienie w glebie
- Cwoda gruntowa
- Dzwietrzała skała macierzysta
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: przetworzona materia organiczna w glebie – Nadaje glebie ciemną barwę i zatrzymuje wodę.
Ciemny poziom próchniczny oznacza się literą
- AR
- BE
- CC
- DA
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: A – Poziom A leży pod ściółką O.
Zwietrzałą skałę macierzystą stanowi poziom
- AA
- BO
- CC
- DE
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: C – Pod nim leży lita skała R.
Bielicowanie zachodzi głównie pod
- Asawannami
- Bstepami
- Clasami iglastymi w chłodnym, wilgotnym klimacie
- Dpustyniami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: lasami iglastymi w chłodnym, wilgotnym klimacie – Kwaśne wody spod ściółki wymywają składniki do poziomu B.
Gromadzenie dużej ilości próchnicy pod trawami prowadzi do powstania
- Agleb tundrowych
- Bczarnoziemów
- Cgleb ferralitowych
- Dgleb bielicowych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: czarnoziemów – Trawy co roku dostarczają dużo materii organicznej, a suche lato hamuje jej rozkład.
Nagromadzenie tlenków żelaza i glinu przy wymywaniu krzemionki to
- Aoglejenie
- Blaterytyzacja
- Cbrunatnienie
- Dbielicowanie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: laterytyzacja – Zachodzi w gorącym i wilgotnym klimacie tropików.
Poziom, w którym gromadzą się składniki wymyte z wyższych poziomów, to
- AA
- BB
- CE
- DO
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: B – E jest poziomem wymywania.
Oglejenie zachodzi, gdy
- Ajest dużo próchnicy
- Bw glebie jest nadmiar wody i brak tlenu
- Cgleba jest silnie zasolona
- Djest bardzo sucho
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: w glebie jest nadmiar wody i brak tlenu – Zalegająca woda wypiera z gleby powietrze.
Cały dział „Gleby i biosfera”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.