1Prądy morskie
- Prądy morskie to stałe, poziome ruchy wody w oceanach. Napędzają je głównie stałe wiatry (pasaty i wiatry zachodnie) oraz różnice gęstości wody, a kierunek odchyla siła Coriolisa (na półkuli N w prawo, na S w lewo).
- Tworzą wielkie cyrkulacje subtropikalne: na półkuli północnej krążą zgodnie z ruchem wskazówek zegara, na południowej – przeciwnie.
- Ciepłe prądy niosą wodę z niższych szerokości ku wyższym, a zimne – z wyższych ku niższym. O typie decyduje to, czy woda jest cieplejsza, czy zimniejsza od otaczających wód.
- Dodatek: cyrkulacja termohalinowa to globalny „przenośnik” wód powierzchniowych i głębinowych napędzany różnicami gęstości wody.
2Gdzie płyną ciepłe i zimne prądy
- W strefie zwrotnikowej zimne prądy płyną wzdłuż zachodnich wybrzeży kontynentów, a ciepłe – wzdłuż wschodnich.
| Prąd | Typ i kierunek | Skutek |
|---|---|---|
| Zatokowy (Golfsztrom) → Północnoatlantycki | ciepły, z Zatoki Meksykańskiej na NE ku Europie | łagodne zimy w Europie Zach., niezamarzający port w Murmańsku |
| Kuro Siwo | ciepły, na NE wzdłuż Japonii | cieplejsze wybrzeża Japonii |
| Brazylijski | ciepły, na S wzdłuż Brazylii | wilgotny klimat wybrzeża |
| Labradorski | zimny, na S wzdłuż Labradoru | mgły przy Nowej Fundlandii, góry lodowe |
| Peruwiański (Humboldta), Kanaryjski, Benguelski, Kalifornijski | zimne, ku równikowi wzdłuż zach. wybrzeży | mało opadów, pustynie nadbrzeżne (Atakama, Namib) |
Cyrkulacje subtropikalne prądów na półkuli północnej krążą
Na półkuli południowej krążą przeciwnie.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Prądy a życie i gospodarka
- Prądy wpływają na klimat wybrzeży, łowiska, żeglugę i osadnictwo. Zimny Prąd Peruwiański ochładza powietrze nad wybrzeżem, więc nie tworzą się chmury deszczowe (pustynia Atakama), ale przy brzegu wypływają wody bogate w składniki pokarmowe, więc łowiska są bardzo bogate.
4Pływy
- Pływy morskie to okresowe podnoszenie (przypływ) i opadanie (odpływ) poziomu morza wywołane przyciąganiem Księżyca i Słońca. Zwykle są dwa przypływy na dobę (co ok. 12 h 25 min).
- Wysokość przypływu zależy od faz Księżyca: największa przy nowiu i pełni (syzygia – Słońce, Ziemia i Księżyc w jednej linii), najmniejsza przy kwadrach.
- W Zatoce Fundy (Kanada) amplituda pływów sięga ok. 16 m, a na Bałtyku pływy są prawie niezauważalne (kilka cm).
Ciepłe prądy – z niższych szerokości ku wyższym, zimne odwrotnie. Cyrkulacje: N zgodnie z zegarem, S przeciwnie. Pływy robią Księżyc i Słońce.
Mylenie typu prądu z szerokością, na której płynie. Prąd Peruwiański płynie przy tropikalnych wybrzeżach, a jest zimny, bo niesie wodę z wyższych szerokości i z głębin.
Bogate łowiska u wybrzeży Peru wynikają z tego, że
Składniki pokarmowe rozwijają plankton, którym żywią się ryby.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Prądy morskie i pływy
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Ciepłe prądy – z niższych szerokości ku wyższym, zimne odwrotnie. Cyrkulacje: N zgodnie z zegarem, S przeciwnie. Pływy robią Księżyc i Słońce.
- Prądy morskie to stałe, poziome ruchy wody w oceanach. Napędzają je głównie stałe wiatry (pasaty i wiatry zachodnie) oraz różnice gęstości wody, a kierunek odchyla siła Coriolisa (na półkuli N w prawo, na S w lewo).
- Ciepłe prądy niosą wodę z niższych szerokości ku wyższym, a zimne – z wyższych ku niższym. O typie decyduje to, czy woda jest cieplejsza, czy zimniejsza od otaczających wód.
- Pływy morskie to okresowe podnoszenie (przypływ) i opadanie (odpływ) poziomu morza wywołane przyciąganiem Księżyca i Słońca. Zwykle są dwa przypływy na dobę (co ok. 12 h 25 min).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Prąd Zatokowy jest prądem
- Azimnym, płynącym ku biegunowi
- Bzimnym, płynącym ku równikowi
- Cciepłym, płynącym ku równikowi
- Dciepłym, płynącym ku wyższym szerokościom
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ciepłym, płynącym ku wyższym szerokościom – Płynie z Zatoki Meksykańskiej na północny wschód i przez Prąd Północnoatlantycki ogrzewa Europę.
Który prąd jest zimny?
- ABrazylijski
- BKuro Siwo
- CKanaryjski
- DZatokowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Kanaryjski – Płynie ku równikowi wzdłuż północno-zachodniej Afryki.
Zimne prądy sprzyjają powstawaniu pustyń nadbrzeżnych, np.
- AThar i Gobi
- BGobi i Takla Makan
- CAtakamy i Namibu
- DKara-kum i Kyzył-kum
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Atakamy i Namibu – Chłodna woda ochładza powietrze przy wybrzeżu, więc nie powstają chmury deszczowe.
Cyrkulacje subtropikalne prądów na półkuli północnej krążą
- Aprzeciwnie do ruchu wskazówek zegara
- Bzgodnie z ruchem wskazówek zegara
- Ctylko z północy na południe
- Dw poprzek oceanu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: zgodnie z ruchem wskazówek zegara – Na półkuli południowej krążą przeciwnie.
Wzdłuż zachodnich wybrzeży kontynentów w strefie zwrotnikowej płyną zwykle prądy
- Azimne
- Bokresowe
- Cpływowe
- Dciepłe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: zimne – Np. Kanaryjski, Benguelski, Peruwiański i Kalifornijski.
Największy przypływ występuje podczas
- Arównonocy
- Bnowiu i pełni
- Ckwadr
- Dprzesileń
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: nowiu i pełni – Księżyc, Ziemia i Słońce są wtedy w jednej linii (syzygia).
Port w Murmańsku za kołem podbiegunowym nie zamarza zimą dzięki
- Apływom Morza Bałtyckiego
- Bciepłemu Prądowi Północnoatlantyckiemu
- CPrądowi Kanaryjskiemu
- Dzimnemu Prądowi Labradorskiemu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ciepłemu Prądowi Północnoatlantyckiemu – To przedłużenie Golfsztromu, które dociera aż do Morza Barentsa.
Bogate łowiska u wybrzeży Peru wynikają z tego, że
- Asą tam największe pływy
- Bzimny prąd i wypływ wód głębinowych dostarczają składników pokarmowych
- Cdo morza wpada Amazonka
- Dwoda jest tam bardzo ciepła
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: zimny prąd i wypływ wód głębinowych dostarczają składników pokarmowych – Składniki pokarmowe rozwijają plankton, którym żywią się ryby.
Cały dział „Hydrosfera”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.