1Fazy Księżyca
- Księżyc nie świeci własnym światłem, tylko odbija światło Słońca. Zawsze jest oświetlona połowa jego kuli, a my widzimy raz więcej, raz mniej tej oświetlonej części.
- Cykl synodyczny (od nowiu do nowiu) trwa ok. 29,5 doby: nów (Księżyc między Ziemią a Słońcem), pierwsza kwadra, pełnia (Ziemia między Słońcem a Księżycem), ostatnia kwadra.
2Zaćmienia
- Zaćmienie Słońca: w czasie nowiu cień Księżyca pada na Ziemię. Całkowite widać tylko w wąskim pasie, zwykle szerokim na kilkadziesiąt–ok. 250 km.
- Zaćmienie Księżyca: w czasie pełni Księżyc wchodzi w cień Ziemi. Widać je z całej nocnej półkuli.
- Nie ma ich co miesiąc, bo orbita Księżyca jest nachylona do ekliptyki pod kątem ok. 5°. Zaćmienie jest możliwe, gdy Księżyc znajduje się blisko węzła orbity.
Dlaczego zaćmienia nie zdarzają się co miesiąc?
Przeważnie cień mija Księżyc lub Ziemię.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Pływy
- Przyciąganie Księżyca (silniejsze niż Słońca przez bliskość) i Słońca tworzy na oceanie dwie „wypukłości": po stronie Księżyca i po stronie przeciwnej. Dlatego w większości miejsc są dwa przypływy i dwa odpływy w ciągu ok. 24 h 50 min.
- W czasie nowiu i pełni (syzygia) siły Księżyca i Słońca się sumują: przypływy syzygijne (wiosenne) są najwyższe. W czasie kwadr siły częściowo się znoszą: przypływy kwadrowe (martwe) są najniższe.
- Przykład: w Zatoce Fundy w Kanadzie amplituda sięga ok. 16 m, a na Bałtyku pływy są praktycznie niezauważalne (kilka cm).
Nów i pełnia = Słońce, Ziemia i Księżyc w jednej linii = najwyższe pływy. Zaćmienie Słońca tylko w nów, zaćmienie Księżyca tylko w pełnię.
Tłumaczenie faz Księżyca cieniem Ziemi. Fazy wynikają z położenia Księżyca względem Słońca i Ziemi. Cień Ziemi to zaćmienie Księżyca.
✎Ściąga: Fazy Księżyca, zaćmienia i pływy
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Nów i pełnia = Słońce, Ziemia i Księżyc w jednej linii = najwyższe pływy. Zaćmienie Słońca tylko w nów, zaćmienie Księżyca tylko w pełnię.
- Cykl synodyczny (od nowiu do nowiu) trwa ok. 29,5 doby: nów (Księżyc między Ziemią a Słońcem), pierwsza kwadra, pełnia (Ziemia między Słońcem a Księżycem), ostatnia kwadra.
- Zaćmienie Słońca: w czasie nowiu cień Księżyca pada na Ziemię. Całkowite widać tylko w wąskim pasie, zwykle szerokim na kilkadziesiąt–ok. 250 km.
- Zaćmienie Księżyca: w czasie pełni Księżyc wchodzi w cień Ziemi. Widać je z całej nocnej półkuli.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Zaćmienie Słońca zachodzi w czasie
- Anowiu
- Bpierwszej kwadry
- Costatniej kwadry
- Dpełni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: nowiu – Księżyc stoi wtedy między Ziemią a Słońcem i zasłania tarczę Słońca.
Zaćmienie Księżyca zachodzi w czasie
- Apełni
- Bnowiu
- Ckwadry
- Dprzesilenia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: pełni – Księżyc wchodzi wtedy w cień Ziemi.
Cykl synodyczny Księżyca trwa ok.
- A27,3 doby
- B24 godziny
- C365 dni
- D29,5 doby
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 29,5 doby – 27,3 doby to czas obiegu względem gwiazd. Fazy powtarzają się co 29,5 doby.
Przypływy syzygijne (najwyższe) występują w czasie
- Arównonocy
- Bprzesileń
- Ckwadr
- Dnowiu i pełni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: nowiu i pełni – Siły Słońca i Księżyca sumują się, gdy są w jednej linii z Ziemią.
Przypływy kwadrowe (martwe) są
- Atakie same jak syzygijne
- Bnajniższe
- Czawsze równe zeru
- Dnajwyższe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: najniższe – W czasie kwadr siły Słońca i Księżyca częściowo się znoszą.
Dlaczego zaćmienia nie zdarzają się co miesiąc?
- AOrbita Księżyca jest nachylona do ekliptyki pod kątem ok. 5°
- BSłońce jest zbyt daleko
- CKsiężyc ma za małą masę
- DZiemia zbyt szybko się obraca
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Orbita Księżyca jest nachylona do ekliptyki pod kątem ok. 5° – Przeważnie cień mija Księżyc lub Ziemię.
Fazy Księżyca wynikają z
- Aobrotu Księżyca wokół własnej osi
- Bzmiany odległości Księżyca od Ziemi
- Ccienia Ziemi padającego na Księżyc
- Dpołożenia Księżyca względem Słońca i Ziemi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: położenia Księżyca względem Słońca i Ziemi – Zawsze oświetlona jest połowa Księżyca, tylko widzimy ją pod różnym kątem.
Pływy na Bałtyku są
- Apraktycznie niezauważalne (kilka cm)
- Bjednymi z najwyższych na świecie
- Cwyższe niż w Zatoce Fundy
- Drówne 16 m
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: praktycznie niezauważalne (kilka cm) – Bałtyk jest prawie zamknięty, a Zatoka Fundy ma amplitudę do ok. 16 m.
Cały dział „Mapa i Ziemia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.