ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Teoria literaturyklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/jezyk-polski/epoki-literackie/

Język polski · Teoria literatury · kl. 1

Epoki literackie

Daty epok to umowne granice, a idee często się nakładają. Przy rozpoznawaniu epoki łącz czas powstania utworu z tematami i sposobem widzenia świata.

ok. 2 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Chronologia

EpokaRamy czasoweKluczowe hasła
Antykok. VIII w. p.n.e. – V w. n.e.mimesis, harmonia, mit
ŚredniowieczeV–XV w. (w Polsce od X w.)teocentryzm, asceza, memento mori
RenesansXIV/XV–XVI w. (w Polsce ok. 1500–1600)humanizm, antropocentryzm, umiar
BarokXVII w. (w Polsce ok. 1580–poł. XVIII w.)vanitas, kontrast, koncept, sarmatyzm
OświecenieXVIII w. (w Polsce ok. 1740/1764–1795/1822)rozum, edukacja, reformy
Romantyzm1822–1863uczucie, wiara, mistycyzm, walka o wolność
Pozytywizm1864–ok. 1890praca organiczna, praca u podstaw, scjentyzm
Młoda Polskaok. 1890–1918dekadentyzm, sztuka dla sztuki
Dwudziestolecie1918–1939awangarda, nowe formy
Wojna i okupacja1939–1945katastrofizm, świadectwo, apokalipsa spełniona
Współczesnośćpo 1945rozrachunek z wojną, sprzeciw wobec totalitaryzmu, wielość nurtów
AntykVIII p.n.e.–V w.ŚredniowieczeV–XV w.RenesansXIV–XVI w.BarokXVII w.OświecenieXVIII w.romantyzm1822–1863pozytywizm1864–ok. 1890Młoda Polskaok. 1890–1918dwudziestolecie1918–1939klasa Ipóźniej
Epoki literackie na osi czasu (daty dla Polski, umowne).
Sprawdź, czy rozumiesz

Jakie są ramy pozytywizmu w Polsce?

2Epoki z klasy I w pigułce

  • Antyk: epos, tragedia, oda. Wzory dla późniejszych epok.
  • Średniowiecze: teocentryzm i uniwersalizm. Literatura parenetyczna podaje wzory: święty, rycerz, władca.
  • Renesans: humanizm i antropocentryzm, powrót do antyku, druk, reformacja.
  • Barok: kontrasty i niepokój, vanitas, konceptyzm, w Polsce sarmatyzm.
  • Oświecenie: rozum, edukacja, reformy, klasycyzm.
Zapamiętaj

Epoka to nie tylko daty, ale zestaw idei i motywów, które wracają w utworach.

Uwaga na błąd

Przypisywanie utworu do epoki wyłącznie po dacie wydania. Liczą się też idee i sposób widzenia świata.

✎Ściąga: Epoki literackie

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Epoka to nie tylko daty, ale zestaw idei i motywów, które wracają w utworach.
  • Antyk: epos, tragedia, oda. Wzory dla późniejszych epok.
  • Średniowiecze: teocentryzm i uniwersalizm. Literatura parenetyczna podaje wzory: święty, rycerz, władca.
  • Renesans: humanizm i antropocentryzm, powrót do antyku, druk, reformacja.
  • Barok: kontrasty i niepokój, vanitas, konceptyzm, w Polsce sarmatyzm.
  • Oświecenie: rozum, edukacja, reformy, klasycyzm.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Jakie ramy ma antyk?

    1. AXVIII w.
    2. BV–XV w.
    3. COk. VIII w. p.n.e. – V w. n.e.
    4. DXVII w.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Ok. VIII w. p.n.e. – V w. n.e. – Zaczyna się od Homera.

  2. Który zestaw haseł pasuje do średniowiecza?

    1. AHumanizm i umiar
    2. BTeocentryzm, asceza, memento mori
    3. CRozum i edukacja
    4. DVanitas i koncept
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Teocentryzm, asceza, memento mori – To idee pobożnego świata.

  3. Który zestaw haseł pasuje do renesansu?

    1. APraca u podstaw
    2. BTeocentryzm
    3. CVanitas
    4. DHumanizm, antropocentryzm, umiar
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Humanizm, antropocentryzm, umiar – Człowiek jest w centrum.

  4. Który zestaw haseł pasuje do baroku?

    1. AUczucie
    2. BVanitas, kontrast, koncept, sarmatyzm
    3. CRozum
    4. DHumanizm
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Vanitas, kontrast, koncept, sarmatyzm – Barok to rozdarcie i niepokój.

  5. Który zestaw haseł pasuje do oświecenia?

    1. ATeocentryzm
    2. BDekadentyzm
    3. CMistycyzm
    4. DRozum, edukacja, reformy
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Rozum, edukacja, reformy – To epoka reform.

  6. Jakie są ramy romantyzmu w Polsce?

    1. A1918–1939
    2. B1822–1863
    3. C1764–1795
    4. D1864–1890
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: 1822–1863 – Początek wiąże się z wydaniem Ballad i romansów.

  7. Jakie są ramy pozytywizmu w Polsce?

    1. A1918–1939
    2. B1864–ok. 1890
    3. C1822–1863
    4. D1890–1918
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: 1864–ok. 1890 – Po powstaniu styczniowym.

  8. Co wskazuje na epokę oprócz daty?

    1. ALiczba stron
    2. BRodzaj papieru
    3. CImię autora
    4. DIdee i motywy utworu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Idee i motywy utworu – Epoka to zestaw idei i sposób widzenia świata.

Cały dział „Teoria literatury”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 1

Język jako system znakówKomunikacja językowa i funkcje wypowiedziBłąd językowy a innowacja. Norma językowaEtyka i etykieta wypowiedziJęzyk w internecie i mody językoweSłownictwo wartościująceRozprawka i argumentacjaRetoryka i erystykaNotatka syntetyzująca, streszczenie i parafrazaDyskusja, przemówienie i argumenty pozamerytoryczneŹródła, cytat, przypis i bibliografiaEsej, felieton, reportaż i interpretacja porównawczaStarożytność – cechy epokiBiblia – wiadomości ogólneKsięga RodzajuKsięga HiobaKsięga KoheletaPieśń nad PieśniamiKsięga Psalmów (Psalm 1 i 130)Apokalipsa św. JanaJan Parandowski – „Mitologia”Homer – „Iliada”Homer – „Odyseja”Sofokles – „Antygona”Liryka antyczna: Safona, Anakreont, TyrtajuszHoracy – wybrane pieśniFilozofia starożytnaPlaton – „Państwo” (mit jaskini)Arystoteles – „Poetyka”Średniowiecze – cechy epoki„Bogurodzica”„Lament świętokrzyski”„Legenda o świętym Aleksym”„Pieśń o Rolandzie”„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”Dante Alighieri – „Boska komedia”Sztuka średniowiecza: romanizm i gotykRenesans – cechy epokiJan Kochanowski – pieśni i fraszkiJan Kochanowski – „Treny”Jan Kochanowski – „Odprawa posłów greckich”Mikołaj Rej – „Żywot człowieka poczciwego”Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”Barok – cechy epokiPoezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i NaborowskiJan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzmJan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzmWilliam Szekspir – „Makbet”William Szekspir – „Hamlet”Oświecenie – cechy epokiIgnacy Krasicki – satyry i „Hymn do miłości ojczyzny”Molier – „Skąpiec”Środki stylistyczneLektury w klasie I: P, R i uzupełniające