1Czym jest mit i książka Parandowskiego
- Mit to dawna opowieść o bogach i herosach. Wyjaśniała, skąd wziął się świat, skąd bierze się burza i jak żyć. Dla starożytnych była częścią wiary.
- Jan Parandowski w 1924 r. opowiedział mity własnymi słowami w książce Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian. Lekturą obowiązkową jest część I, czyli Grecja (w całości).
- Mit ma funkcję wyjaśniającą (tłumaczy świat), światopoglądową (pokazuje wartości) i kulturotwórczą (daje tematy sztuce).
2Rodzaje mitów
- Kosmogoniczne – o powstaniu świata (z Chaosu wyłaniają się Gaja i Uranos), teogoniczne – o narodzinach bogów (Kronos, Zeus), antropogeniczne – o powstaniu człowieka (Prometeusz lepi ludzi z gliny), heroiczne – o bohaterach (Herakles, Tezeusz).
Do którego rodzaju mitów należą opowieści o Heraklesie?
Heroiczne mówią o bohaterach.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Bogowie olimpijscy
| Bóg grecki (rzymski) | Czym się opiekuje |
|---|---|
| Zeus (Jowisz) | władca bogów, piorun |
| Hera (Junona) | małżeństwo |
| Atena (Minerwa) | mądrość, sprawiedliwa wojna |
| Apollo (Apollo) | sztuka, muzyka, wróżby |
| Afrodyta (Wenus) | miłość i piękno |
| Posejdon (Neptun) | morze, trzęsienia ziemi |
- Pozostali Olimpijczycy: Artemida (łowy, Księżyc), Hermes (posłaniec bogów), Ares (wojna), Hefajstos (kowal, ogień), Demeter (urodzaj) i Hestia (ognisko domowe), którą w części wersji zastępuje Dionizos (wino).
- Hades (Pluton) rządzi światem zmarłych i mieszka w Podziemiu, więc nie należy do dwunastu Olimpijczyków.
4Archetypy i mitologizmy
- Archetyp to wzorzec postaci lub sytuacji, który wraca w kulturze.
| Postać | Co symbolizuje | Wyrażenie |
|---|---|---|
| Prometeusz | bunt i poświęcenie dla ludzi | postawa prometejska |
| Syzyf | bezowocny trud | syzyfowa praca |
| Dedal | geniusz wynalazca | labirynt |
| Ikar | marzenia i brawura | skrzydła Ikara |
| Herakles | siła i praca | herkulesowa praca |
| Orfeusz | miłość i moc sztuki | zejście do Hadesu |
| Tantal | pragnienie nie do spełnienia | męki Tantala |
- Inne mitologizmy: pięta Achillesa, nić Ariadny, puszka Pandory, koń trojański, stajnia Augiasza.
Mitologizm to wyrażenie z mitu, np. syzyfowa praca. Użyty w wypracowaniu wymaga wyjaśnienia, skąd pochodzi i co znaczy.
Mylenie Ikara z Dedalem. Skrzydła zbudował Dedal, a Ikar zginął, bo nie posłuchał ojca i wzleciał za blisko słońca. Myli się też imiona greckie i rzymskie: Zeus to Jowisz, Afrodyta to Wenus, Atena to Minerwa.
Dlaczego Hades nie należy do dwunastu Olimpijczyków?
Olimpijczycy mieszkają na Olimpie, a Hades rządzi w świecie zmarłych.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Jan Parandowski – „Mitologia”
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Mitologizm to wyrażenie z mitu, np. syzyfowa praca. Użyty w wypracowaniu wymaga wyjaśnienia, skąd pochodzi i co znaczy.
- Mit to dawna opowieść o bogach i herosach. Wyjaśniała, skąd wziął się świat, skąd bierze się burza i jak żyć. Dla starożytnych była częścią wiary.
- Jan Parandowski w 1924 r. opowiedział mity własnymi słowami w książce Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian. Lekturą obowiązkową jest część I, czyli Grecja (w całości).
- Kosmogoniczne – o powstaniu świata (z Chaosu wyłaniają się Gaja i Uranos), teogoniczne – o narodzinach bogów (Kronos, Zeus), antropogeniczne – o powstaniu człowieka (Prometeusz lepi ludzi z gliny), heroiczne – o bohaterach (Herakles, Tezeusz).
- Hades (Pluton) rządzi światem zmarłych i mieszka w Podziemiu, więc nie należy do dwunastu Olimpijczyków.
- Archetyp to wzorzec postaci lub sytuacji, który wraca w kulturze.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Którą część Mitologii Parandowskiego obejmuje klasa I?
- ACzęść I – Grecja
- BCzęść II – Rzym
- CObie części
- DŻadną, to lektura z klasy II
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Część I – Grecja – Wymagana jest część I, poświęcona Grecji.
Który mit opowiada o powstaniu świata?
- ATeogoniczny
- BHeroiczny
- CAntropogeniczny
- DKosmogoniczny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Kosmogoniczny – Kosmogoniczny dotyczy początków kosmosu, teogoniczny – narodzin bogów.
Do którego rodzaju mitów należą opowieści o Heraklesie?
- ATeogonicznych
- BKosmogonicznych
- CAntropogenicznych
- DHeroicznych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Heroicznych – Heroiczne mówią o bohaterach.
Kto jest władcą bogów?
- AApollo
- BPosejdon
- CZeus
- DHades
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Zeus – Zeus rządzi Olimpem, a jego rzymskim odpowiednikiem jest Jowisz.
Dlaczego Hades nie należy do dwunastu Olimpijczyków?
- ANie ma rodzeństwa
- BJest synem Zeusa
- CMieszka w Podziemiu jako władca zmarłych
- DJest śmiertelny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Mieszka w Podziemiu jako władca zmarłych – Olimpijczycy mieszkają na Olimpie, a Hades rządzi w świecie zmarłych.
Co oznacza wyrażenie syzyfowa praca?
- AWielki wysiłek zakończony sukcesem
- BNauczanie młodzieży
- CBezowocny, powtarzany trud
- DPraca kowala
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Bezowocny, powtarzany trud – Syzyf wtacza głaz, który za każdym razem spada.
Postawa prometejska to
- ABunt połączony z poświęceniem dla innych
- BPycha wobec bogów
- CUcieczka od odpowiedzialności
- DBezmyślne posłuszeństwo
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Bunt połączony z poświęceniem dla innych – Prometeusz wykradł ogień dla ludzi i poniósł karę.
Który mit jest źródłem wyrażenia pięta Achillesa?
- AMit o Heraklesie
- BMit o Demeter
- CMit o Achillesie
- DMit o Orfeuszu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Mit o Achillesie – Wyrażenie oznacza czyjeś słabe, wrażliwe miejsce.
Cały dział „Starożytność”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.