ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Renesansklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/jezyk-polski/renesans-cechy-epoki/

Język polski · Renesans · kl. 1

Renesans – cechy epoki

Renesans wraca do antyku i stawia w centrum człowieka. Religia nie znika, ale obok niej rosną nauka, odkrycia i spory o wiarę.

ok. 2 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Ramy czasowe

  • Europa: XIV/XV–XVI w. (zaczyna się we Włoszech, np. Petrarka).
  • Polska: XVI w. to „złoty wiek” (od ok. 1500 do początku XVII w.), czas rozkwitu literatury po polsku.
  • Nazwa: wł. rinascita, „odrodzenie”.

2Idee epoki

  • Humanizm: człowiek i jego godność są najważniejsze. Humaniści czytali antyk i dbali o edukację (Petrarka, Erazm z Rotterdamu; w Polsce Akademia Krakowska i Kopernik).
  • Antropocentryzm: w centrum jest człowiek, ale to nie znaczy, że bez Boga.
  • Powrót do antyku: naśladowanie wzorców greckich i rzymskich.
  • Harmonia i umiar: ład, proporcja, równowaga (złoty środek).
  • Polscy twórcy: Mikołaj Rej (pisał tylko po polsku), Jan Kochanowski, Andrzej Frycz Modrzewski, Piotr Skarga (Kazania sejmowe, 1597).
RENESANSodrodzeniehumanizmgodność człowiekaantropocentryzmczłowiek w centrumpowrót do antykunaśladowanie wzorcówharmonia i umiarład i proporcja
Główne idee renesansu.
Sprawdź, czy rozumiesz

Co to jest humanizm renesansowy?

3Religia, nauka, odkrycia

  • Reformacja: ruch protestancki, który zaczął się od 95 tez Marcina Lutra w 1517 r.
  • Kontrreformacja: odpowiedź Kościoła katolickiego, czyli sobór trydencki (1545–1563) i jezuici. W Polsce działał m.in. Skarga.
  • Wynalazki: druk (Gutenberg, ok. 1450), broń palna. Odkrycia: Kolumb (1492), Vasco da Gama, Magellan. Kopernik wydaje O obrotach sfer niebieskich (1543).
Zapamiętaj

Renesans to humanizm, antropocentryzm, powrót do antyku oraz harmonia i umiar.

Uwaga na błąd

Mylenie reformacji (Luter, protestanci) z kontrreformacją (reakcja Kościoła katolickiego).

✎Ściąga: Renesans – cechy epoki

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Renesans to humanizm, antropocentryzm, powrót do antyku oraz harmonia i umiar.
  • Humanizm: człowiek i jego godność są najważniejsze. Humaniści czytali antyk i dbali o edukację (Petrarka, Erazm z Rotterdamu; w Polsce Akademia Krakowska i Kopernik).
  • Antropocentryzm: w centrum jest człowiek, ale to nie znaczy, że bez Boga.
  • Powrót do antyku: naśladowanie wzorców greckich i rzymskich.
  • Harmonia i umiar: ład, proporcja, równowaga (złoty środek).
  • Reformacja: ruch protestancki, który zaczął się od 95 tez Marcina Lutra w 1517 r.
  • Kontrreformacja: odpowiedź Kościoła katolickiego, czyli sobór trydencki (1545–1563) i jezuici. W Polsce działał m.in. Skarga.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Co oznacza antropocentryzm?

    1. ABóg jest w centrum
    2. BCzłowiek jest w centrum zainteresowania
    3. CNatura rządzi człowiekiem
    4. DPaństwo jest najważniejsze
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Człowiek jest w centrum zainteresowania – W renesansie człowiek staje w centrum, choć religia nie znika.

  2. Co to jest humanizm renesansowy?

    1. APogarda dla nauki
    2. BKult rycerza
    3. CNauka o chorobach
    4. DPrzekonanie o godności człowieka i zainteresowanie antykiem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Przekonanie o godności człowieka i zainteresowanie antykiem – Humaniści czytali dawnych autorów i dbali o wykształcenie.

  3. Kiedy Luter ogłosił 95 tez?

    1. AW 1543 r.
    2. BW 1569 r.
    3. CW 1492 r.
    4. DW 1517 r.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: W 1517 r. – To początek reformacji.

  4. Czym była kontrreformacja?

    1. AOdpowiedzią Kościoła katolickiego na reformację
    2. BOdkryciem Ameryki
    3. CWojną domową
    4. DRuchem Lutra
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Odpowiedzią Kościoła katolickiego na reformację – Jej symbolami są sobór trydencki i jezuici.

  5. Jak w Polsce nazywamy XVI wiek?

    1. A„Wiekiem rozumu”
    2. B„Wiekiem ciemnym”
    3. C„Złotym wiekiem”
    4. D„Wiekiem sarmatów”
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: „Złotym wiekiem” – To czas rozkwitu kultury i literatury po polsku.

  6. Co wydał Kopernik w 1543 r.?

    1. AO poprawie Rzeczypospolitej
    2. BPieśni
    3. CTreny
    4. DO obrotach sfer niebieskich
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: O obrotach sfer niebieskich – Dzieło przedstawiało teorię heliocentryczną.

  7. Czym są harmonia i umiar?

    1. AStrachem przed śmiercią
    2. BŁadem, proporcją i równowagą
    3. CChaosem
    4. DWielką ozdobnością
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Ładem, proporcją i równowagą – To ideał złotego środka.

  8. Który wynalazek rozszerzył krąg czytelników?

    1. ADruk
    2. BZegar mechaniczny
    3. CProch
    4. DKompas
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Druk – Dzięki drukowi książki były tańsze i dostępniejsze.

Cały dział „Renesans”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 1

Język jako system znakówKomunikacja językowa i funkcje wypowiedziBłąd językowy a innowacja. Norma językowaEtyka i etykieta wypowiedziJęzyk w internecie i mody językoweSłownictwo wartościująceRozprawka i argumentacjaRetoryka i erystykaNotatka syntetyzująca, streszczenie i parafrazaDyskusja, przemówienie i argumenty pozamerytoryczneŹródła, cytat, przypis i bibliografiaEsej, felieton, reportaż i interpretacja porównawczaStarożytność – cechy epokiBiblia – wiadomości ogólneKsięga RodzajuKsięga HiobaKsięga KoheletaPieśń nad PieśniamiKsięga Psalmów (Psalm 1 i 130)Apokalipsa św. JanaJan Parandowski – „Mitologia”Homer – „Iliada”Homer – „Odyseja”Sofokles – „Antygona”Liryka antyczna: Safona, Anakreont, TyrtajuszHoracy – wybrane pieśniFilozofia starożytnaPlaton – „Państwo” (mit jaskini)Arystoteles – „Poetyka”Średniowiecze – cechy epoki„Bogurodzica”„Lament świętokrzyski”„Legenda o świętym Aleksym”„Pieśń o Rolandzie”„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”Dante Alighieri – „Boska komedia”Sztuka średniowiecza: romanizm i gotykJan Kochanowski – pieśni i fraszkiJan Kochanowski – „Treny”Jan Kochanowski – „Odprawa posłów greckich”Mikołaj Rej – „Żywot człowieka poczciwego”Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”Barok – cechy epokiPoezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i NaborowskiJan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzmJan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzmWilliam Szekspir – „Makbet”William Szekspir – „Hamlet”Oświecenie – cechy epokiIgnacy Krasicki – satyry i „Hymn do miłości ojczyzny”Molier – „Skąpiec”Epoki literackieŚrodki stylistyczneLektury w klasie I: P, R i uzupełniające