ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Starożytnośćklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/jezyk-polski/arystoteles-poetyka/

Język polski · Starożytność · kl. 1 · zakres rozszerzony

Arystoteles – „Poetyka”

Zrozumiesz, jak Arystoteles opisał tragedię: jaka ma być fabuła, czym są litość i trwoga i jak działa katharsis.

ok. 2 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1O dziele

  • Arystoteles (384–322 p.n.e.) był uczniem Platona i nauczycielem Aleksandra Macedońskiego. Poetyka to traktat o sztuce poetyckiej. Zachowała się głównie część o tragedii i eposie.

2Jak działa tragedia

  • Mimesis to naśladowanie ludzkich działań. Dla Arystotelesa pomaga poznawać świat: ze zmyślonej fabuły też dowiadujesz się czegoś o człowieku.
  • Tragedia pokazuje poważną, zamkniętą akcję. Widz współczuje bohaterowi i boi się podobnego losu. Te uczucia (litość i trwoga) prowadzą do katharsis, czyli oczyszczenia.
  • Najważniejsza jest fabuła: ma początek, środek i koniec, a wydarzenia wynikają jedno z drugiego.
Fabułapoczątek,środek, koniecPerypetiazwrot losuRozpoznanieodkrycieprawdyLitość i trwogauczuciawidzaKatharsisoczyszczenie
Elementy tragedii według Arystotelesa: fabuła z perypetią i rozpoznaniem prowadzi do litości, trwogi i katharsis.
Sprawdź, czy rozumiesz

Czym jest mimesis u Arystotelesa?

3Ważne pojęcia

  • Perypetia to nagły zwrot losu na przeciwny (od szczęścia do klęski). Rozpoznanie (anagnoryzm) to moment, gdy bohater odkrywa prawdę, której nie znał.
  • Hamartia to tragiczny błąd bohatera, często z niewiedzy albo złej oceny. Dzięki niej człowiek nie całkiem zły ponosi straszne skutki.
  • Bohater tragiczny nie jest ani całkiem dobry, ani całkiem zły. Jest „podobny do nas”, ale zwykle wyższy stanem (np. król).

4Arystoteles a Platon

  • Platon nazywał sztukę „kopią kopii”: naśladuje rzeczy, które same są odbiciami idei. Bał się, że oddala od prawdy. Arystoteles widział w sztuce sposób poznawania człowieka i ogólnych zasad działania.
Zapamiętaj

Mimesis, litość i trwoga, katharsis, perypetia, rozpoznanie, hamartia: sześć pojęć do zapamiętania.

Uwaga na błąd

Przypisywanie Arystotelesowi zasady trzech jedności. Wymagał jedności akcji i zauważył, że tragedia zwykle mieści się w jednym obiegu słońca. O jedności miejsca nie pisał. Pełną regułę sformułowali klasycyści w XVI–XVII w.

Sprawdź, czy rozumiesz

Co to jest rozpoznanie (anagnoryzm)?

✎Ściąga: Arystoteles – „Poetyka”

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Mimesis, litość i trwoga, katharsis, perypetia, rozpoznanie, hamartia: sześć pojęć do zapamiętania.
  • Arystoteles (384–322 p.n.e.) był uczniem Platona i nauczycielem Aleksandra Macedońskiego. Poetyka to traktat o sztuce poetyckiej. Zachowała się głównie część o tragedii i eposie.
  • Mimesis to naśladowanie ludzkich działań. Dla Arystotelesa pomaga poznawać świat: ze zmyślonej fabuły też dowiadujesz się czegoś o człowieku.
  • Tragedia pokazuje poważną, zamkniętą akcję. Widz współczuje bohaterowi i boi się podobnego losu. Te uczucia (litość i trwoga) prowadzą do katharsis, czyli oczyszczenia.
  • Perypetia to nagły zwrot losu na przeciwny (od szczęścia do klęski). Rozpoznanie (anagnoryzm) to moment, gdy bohater odkrywa prawdę, której nie znał.
  • Hamartia to tragiczny błąd bohatera, często z niewiedzy albo złej oceny. Dzięki niej człowiek nie całkiem zły ponosi straszne skutki.
  • Platon nazywał sztukę „kopią kopii”: naśladuje rzeczy, które same są odbiciami idei. Bał się, że oddala od prawdy. Arystoteles widział w sztuce sposób poznawania człowieka i ogólnych zasad działania.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Czym jest mimesis u Arystotelesa?

    1. ARodzajem wiersza
    2. BBłędem bohatera
    3. COczyszczeniem widza
    4. DNaśladowaniem ludzkich działań, które pomaga poznawać świat
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Naśladowaniem ludzkich działań, które pomaga poznawać świat – Sztuka jest sposobem poznawania człowieka.

  2. Jakie uczucia wzbudza tragedia?

    1. ALitość i trwogę
    2. BObojętność
    3. CGniew i pogardę
    4. DRadość i zachwyt
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Litość i trwogę – Prowadzą one do katharsis.

  3. Czym jest katharsis?

    1. APieśnią chóru
    2. BBłędem bohatera
    3. COczyszczeniem widza
    4. DZwrotem akcji
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Oczyszczeniem widza – To skutek przeżycia litości i trwogi.

  4. Co to jest perypetia?

    1. AMoment poznania prawdy
    2. BBłąd bohatera
    3. CNagły zwrot losu na przeciwny
    4. DWejście chóru
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Nagły zwrot losu na przeciwny – Np. przejście od powodzenia do klęski.

  5. Co to jest rozpoznanie (anagnoryzm)?

    1. AOdkrycie prawdy, której bohater wcześniej nie znał
    2. BMoralny wniosek
    3. CPieśń chóru
    4. DZwrot losu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Odkrycie prawdy, której bohater wcześniej nie znał – Rozpoznanie bywa momentem przełomowym.

  6. Co to jest hamartia?

    1. AWejście chóru
    2. BTragiczny błąd bohatera
    3. CZwrot losu
    4. DOczyszczenie widza
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Tragiczny błąd bohatera – Często wynika z niewiedzy lub błędnej oceny.

  7. Co według Arystotelesa jest w tragedii najważniejsze?

    1. ADekoracje
    2. BMuzyka
    3. CFabuła
    4. DAktorzy
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Fabuła – Fabuła powinna mieć początek, środek i koniec.

  8. Jak Platon oceniał naśladowanie w sztuce?

    1. AJako wyraz idei Dobra
    2. BJako zbędną zabawę dla dzieci
    3. CJako kopię kopii, oddalającą od prawdy
    4. DJako najwyższą formę poznania
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Jako kopię kopii, oddalającą od prawdy – Arystoteles miał odmienne zdanie.

Cały dział „Starożytność”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 1

Język jako system znakówKomunikacja językowa i funkcje wypowiedziBłąd językowy a innowacja. Norma językowaEtyka i etykieta wypowiedziJęzyk w internecie i mody językoweSłownictwo wartościująceRozprawka i argumentacjaRetoryka i erystykaNotatka syntetyzująca, streszczenie i parafrazaDyskusja, przemówienie i argumenty pozamerytoryczneŹródła, cytat, przypis i bibliografiaEsej, felieton, reportaż i interpretacja porównawczaStarożytność – cechy epokiBiblia – wiadomości ogólneKsięga RodzajuKsięga HiobaKsięga KoheletaPieśń nad PieśniamiKsięga Psalmów (Psalm 1 i 130)Apokalipsa św. JanaJan Parandowski – „Mitologia”Homer – „Iliada”Homer – „Odyseja”Sofokles – „Antygona”Liryka antyczna: Safona, Anakreont, TyrtajuszHoracy – wybrane pieśniFilozofia starożytnaPlaton – „Państwo” (mit jaskini)Średniowiecze – cechy epoki„Bogurodzica”„Lament świętokrzyski”„Legenda o świętym Aleksym”„Pieśń o Rolandzie”„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”Dante Alighieri – „Boska komedia”Sztuka średniowiecza: romanizm i gotykRenesans – cechy epokiJan Kochanowski – pieśni i fraszkiJan Kochanowski – „Treny”Jan Kochanowski – „Odprawa posłów greckich”Mikołaj Rej – „Żywot człowieka poczciwego”Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”Barok – cechy epokiPoezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i NaborowskiJan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzmJan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzmWilliam Szekspir – „Makbet”William Szekspir – „Hamlet”Oświecenie – cechy epokiIgnacy Krasicki – satyry i „Hymn do miłości ojczyzny”Molier – „Skąpiec”Epoki literackieŚrodki stylistyczneLektury w klasie I: P, R i uzupełniające