ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Starożytnośćklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/jezyk-polski/starozytnosc-cechy-epoki/

Język polski · Starożytność · kl. 1

Starożytność – cechy epoki

Zobaczysz, skąd wzięła się kultura, na której Europa opierała się przez wieki: jej ramy czasowe, idee i gatunki.

ok. 2 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Kiedy i gdzie

  • Antyk to kultura starożytnej Grecji i Rzymu. W literaturze liczymy go od ok. VIII w. p.n.e. (Homer) do V w. n.e. Za umowny koniec uznaje się 476 r., czyli upadek cesarstwa zachodniego.
  • Grecję dzielimy na okres archaiczny (VIII–VI w. p.n.e.), klasyczny (V–IV w. p.n.e., Ateny Peryklesa) i hellenistyczny (od 323 r. p.n.e.).
  • Rzym przejął wzory greckie. „Złoty wiek” literatury łacińskiej to czasy cesarza Augusta (Wergiliusz, Horacy, Owidiusz).
archaicznyVIII–VI w.klasycznyV–IV w.hellenistyczny323–30 p.n.e.Rzym: od 753 p.n.e. (wg tradycji) do 476 r. n.e.Homer (VIII w.)Ateny Peryklesa (V w.)August (27 p.n.e.)476 r.
Oś czasu antyku: okresy kultury greckiej i rzymskiej oraz ich granice.

2Idee antyku

  • Humanizm: człowiek jest ważny, bo ma rozum i możliwości. (Nazwa pojawi się dopiero w renesansie, ale postawa jest antyczna.)
  • Kalokagatia: piękno ciała idzie w parze z dobrem charakteru. Ideał to człowiek sprawny i szlachetny.
  • Mimesis: sztuka naśladuje rzeczywistość, ale jej nie kopiuje.
  • Fatum (po grecku mojra): nieuchronny los. Bohater może uciekać przed przepowiednią, a i tak ją spełnia.
  • Harmonia: ład, proporcja, umiar, widoczne w rzeźbie i architekturze.
Zapamiętaj

Antyk: humanizm, kalokagatia, mimesis, fatum, harmonia.

Sprawdź, czy rozumiesz

Czym jest kalokagatia?

3Gatunki i twórcy

RodzajGatunkiTwórcy
epikaepos, bajkaHomer, Wergiliusz, Ezop
lirykaoda, hymn, elegia, epigramat, pieśńSafona, Horacy
dramattragedia, komediaSofokles, Eurypides; Arystofanes
prozadialog filozoficzny, mowa, historiografiaPlaton, Cyceron, Herodot
  • Antyk i tradycja biblijna to dwa filary kultury europejskiej. Ich motywy (Prometeusz, potop, Syzyf, Hiob) wracają w każdej epoce.
Uwaga na błąd

Mylenie humanizmu z wynalazkiem renesansu. Renesans nadał mu nazwę i odnowił postawę, która była już w antyku.

✎Ściąga: Starożytność – cechy epoki

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Antyk: humanizm, kalokagatia, mimesis, fatum, harmonia.
  • Rzym przejął wzory greckie. „Złoty wiek” literatury łacińskiej to czasy cesarza Augusta (Wergiliusz, Horacy, Owidiusz).
  • Humanizm: człowiek jest ważny, bo ma rozum i możliwości. (Nazwa pojawi się dopiero w renesansie, ale postawa jest antyczna.)
  • Kalokagatia: piękno ciała idzie w parze z dobrem charakteru. Ideał to człowiek sprawny i szlachetny.
  • Mimesis: sztuka naśladuje rzeczywistość, ale jej nie kopiuje.
  • Fatum (po grecku mojra): nieuchronny los. Bohater może uciekać przed przepowiednią, a i tak ją spełnia.
  • Harmonia: ład, proporcja, umiar, widoczne w rzeźbie i architekturze.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. W jakich ramach czasowych umownie mieści się antyk?

    1. AOd IV do I w. p.n.e.
    2. BOd ok. VIII w. p.n.e. do V w. n.e.
    3. COd I do X w. n.e.
    4. DOd XII do XVI w. n.e.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Od ok. VIII w. p.n.e. do V w. n.e. – Zaczyna się w czasach Homera, a kończy upadkiem cesarstwa zachodniego w 476 r.

  2. Czym jest kalokagatia?

    1. AKultem bogów olimpijskich
    2. BTeorią naśladowania rzeczywistości
    3. CNieuchronnym losem
    4. DPołączeniem piękna i dobra w człowieku
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Połączeniem piękna i dobra w człowieku – Idealny człowiek ma piękne ciało i szlachetny charakter.

  3. Co oznacza mimesis?

    1. AOczyszczenie widza
    2. BNaśladowanie rzeczywistości w sztuce
    3. CBunt przeciw bogom
    4. DZłoty środek
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Naśladowanie rzeczywistości w sztuce – Utwór przedstawia ludzkie działania, ale nie musi kopiować konkretnego zdarzenia.

  4. Czym jest fatum?

    1. ANazwą gatunku
    2. BPychą bohatera
    3. CPieśnią chóru
    4. DNieuchronnym losem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Nieuchronnym losem – Bohater antyczny nie uniknie przepowiedni, nawet jeśli próbuje.

  5. Który okres obejmuje Ateny Peryklesa?

    1. AHellenistyczny
    2. BKlasyczny (V–IV w. p.n.e.)
    3. CŚredniowieczny
    4. DArchaiczny
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Klasyczny (V–IV w. p.n.e.) – Rozkwit Aten za Peryklesa to V w. p.n.e., czyli okres klasyczny.

  6. Który twórca należy do epiki antycznej?

    1. ASofokles
    2. BSafona
    3. CPlaton
    4. DWergiliusz
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Wergiliusz – Wergiliusz napisał Eneidę. Sofokles to dramat, Safona liryka, Platon proza filozoficzna.

  7. Co dla Greków znaczyła harmonia?

    1. ABezwzględne posłuszeństwo bogom
    2. BŁad, proporcję i umiar
    3. CChaos i bunt
    4. DWyłącznie muzykę
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Ład, proporcję i umiar – Harmonia widoczna była w kosmosie, rzeźbie i architekturze.

  8. Który zestaw gatunków to liryka antyczna?

    1. AEpos i bajka
    2. BDialog filozoficzny i mowa
    3. CTragedia i komedia
    4. DOda, hymn, elegia, epigramat, pieśń
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Oda, hymn, elegia, epigramat, pieśń – Pozostałe zestawy to dramat, epika i proza.

Cały dział „Starożytność”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 1

Język jako system znakówKomunikacja językowa i funkcje wypowiedziBłąd językowy a innowacja. Norma językowaEtyka i etykieta wypowiedziJęzyk w internecie i mody językoweSłownictwo wartościująceRozprawka i argumentacjaRetoryka i erystykaNotatka syntetyzująca, streszczenie i parafrazaDyskusja, przemówienie i argumenty pozamerytoryczneŹródła, cytat, przypis i bibliografiaEsej, felieton, reportaż i interpretacja porównawczaBiblia – wiadomości ogólneKsięga RodzajuKsięga HiobaKsięga KoheletaPieśń nad PieśniamiKsięga Psalmów (Psalm 1 i 130)Apokalipsa św. JanaJan Parandowski – „Mitologia”Homer – „Iliada”Homer – „Odyseja”Sofokles – „Antygona”Liryka antyczna: Safona, Anakreont, TyrtajuszHoracy – wybrane pieśniFilozofia starożytnaPlaton – „Państwo” (mit jaskini)Arystoteles – „Poetyka”Średniowiecze – cechy epoki„Bogurodzica”„Lament świętokrzyski”„Legenda o świętym Aleksym”„Pieśń o Rolandzie”„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”Dante Alighieri – „Boska komedia”Sztuka średniowiecza: romanizm i gotykRenesans – cechy epokiJan Kochanowski – pieśni i fraszkiJan Kochanowski – „Treny”Jan Kochanowski – „Odprawa posłów greckich”Mikołaj Rej – „Żywot człowieka poczciwego”Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”Barok – cechy epokiPoezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i NaborowskiJan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzmJan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzmWilliam Szekspir – „Makbet”William Szekspir – „Hamlet”Oświecenie – cechy epokiIgnacy Krasicki – satyry i „Hymn do miłości ojczyzny”Molier – „Skąpiec”Epoki literackieŚrodki stylistyczneLektury w klasie I: P, R i uzupełniające