Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”

ogarniam.edu.pl · Język polski · Renesansklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/jezyk-polski/andrzej-frycz-modrzewski-o-poprawie-rzeczypospolitej/

Modrzewski pyta, jak naprawić państwo, żeby służyło wszystkim, a nie tylko najpotężniejszym. Jego pomysły dotyczą prawa, edukacji, wojny i wiary.

1Autor i dzieło

Andrzej Frycz Modrzewski (ok. 1503–1572): pisarz polityczny, humanista, sekretarz królewski.
Traktat napisał po łacinie jako Commentariorum de Republica emendanda (1551), czyli O poprawie Rzeczypospolitej. Pełne wydanie ukazało się w Bazylei w 1554 r. Polski przekład wydał Cyprian Bazylik w 1577 r.
To lektura uzupełniająca (dodatek).

2Pięć ksiąg

Księga	Najważniejsze postulaty
O obyczajach	władca i urzędnicy mają być wzorem moralnym
O prawach	równość wobec prawa: ta sama kara za zabójstwo bez względu na stan
O wojnie	tylko wojna obronna, sprawiedliwy pokój
O Kościele	reforma Kościoła i zgoda wyznań
O szkole	wychowanie i edukacja

Sprawdź, czy rozumiesz

Co oznacza równość wobec prawa?

3Najważniejsze hasła

Równość wobec prawa: szlachcic za zabicie chłopa płacił tylko grzywnę (główszczyzna). Modrzewski chciał, żeby kara była taka sama.
Edukacja: dobra szkoła i dobrzy nauczyciele to fundament państwa.
Zgoda wyznań: spory o wiarę nie powinny rozrywać wspólnoty.
Dobro wspólne: państwo jest wspólnotą wszystkich stanów, a prawo ma chronić każdego.

Zapamiętaj

Rzeczpospolita (res publica) to „rzecz wspólna”; jej siłą są sprawiedliwe prawa jednakowe dla wszystkich.

Uwaga na błąd

Przypisywanie Modrzewskiemu pisania po polsku. Traktat powstał po łacinie, polski tekst to przekład.

✎Ściąga: Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

Rzeczpospolita (res publica) to „rzecz wspólna”; jej siłą są sprawiedliwe prawa jednakowe dla wszystkich.
Andrzej Frycz Modrzewski (ok. 1503–1572): pisarz polityczny, humanista, sekretarz królewski.
Równość wobec prawa: szlachcic za zabicie chłopa płacił tylko grzywnę (główszczyzna). Modrzewski chciał, żeby kara była taka sama.
Edukacja: dobra szkoła i dobrzy nauczyciele to fundament państwa.
Zgoda wyznań: spory o wiarę nie powinny rozrywać wspólnoty.
Dobro wspólne: państwo jest wspólnotą wszystkich stanów, a prawo ma chronić każdego.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

W jakim języku powstał traktat?
1. APo grecku
2. BPo niemiecku
3. CPo polsku
4. DPo łacinie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Po łacinie – Polski przekład wydano później.
Kiedy ukazało się pierwsze wydanie?
1. AW 1500 r.
2. BW 1580 r.
3. CW 1551 r.
4. DW 1620 r.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: W 1551 r. – Pełne wydanie bazylejskie z 1554 r.
Ile ksiąg ma traktat?
1. ASiedem
2. BPięć
3. CDwanaście
4. DTrzy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Pięć – O obyczajach, prawach, wojnie, Kościele i szkole.
Co oznacza równość wobec prawa?
1. AWszyscy mają taki sam majątek
2. BBrak sądów
3. CWszyscy rządzą
4. DTa sama kara za to samo przestępstwo, bez względu na stan
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Ta sama kara za to samo przestępstwo, bez względu na stan – Przykład: zabójstwo chłopa i szlachcica.
Jaką wojnę dopuszcza Modrzewski?
1. AKażdą
2. BTylko obronną
3. CŻadnej
4. DTylko na morzu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Tylko obronną – Sprawiedliwy pokój jest celem.
Co znaczy res publica?
1. AArmia
2. BRada szlachty
3. CRzecz wspólna
4. DWłasność króla
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Rzecz wspólna – Rzeczpospolita to wspólnota wszystkich stanów.
Czego dotyczy księga O szkole?
1. AWychowania i edukacji
2. BWojen
3. CObyczajów szlachty
4. DPodatków
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Wychowania i edukacji – Modrzewski ceni rolę nauki.
Kto przełożył traktat na polski?
1. AMikołaj Rej
2. BPiotr Skarga
3. CJan Kochanowski
4. DCyprian Bazylik (1577)
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Cyprian Bazylik (1577) – Dzieło pierwotnie było łacińskie.

Cały dział „Renesans”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 9 🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 1

Język jako system znaków Komunikacja językowa i funkcje wypowiedzi Błąd językowy a innowacja. Norma językowa Etyka i etykieta wypowiedzi Język w internecie i mody językowe Słownictwo wartościujące Rozprawka i argumentacja Retoryka i erystyka Notatka syntetyzująca, streszczenie i parafraza Dyskusja, przemówienie i argumenty pozamerytoryczne Źródła, cytat, przypis i bibliografia Esej, felieton, reportaż i interpretacja porównawcza Starożytność – cechy epoki Biblia – wiadomości ogólne Księga Rodzaju Księga Hioba Księga Koheleta Pieśń nad Pieśniami Księga Psalmów (Psalm 1 i 130)Apokalipsa św. Jana Jan Parandowski – „Mitologia”Homer – „Iliada”Homer – „Odyseja”Sofokles – „Antygona”Liryka antyczna: Safona, Anakreont, Tyrtajusz Horacy – wybrane pieśni Filozofia starożytna Platon – „Państwo” (mit jaskini)Arystoteles – „Poetyka”Średniowiecze – cechy epoki „Bogurodzica”„Lament świętokrzyski”„Legenda o świętym Aleksym”„Pieśń o Rolandzie”„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”Dante Alighieri – „Boska komedia”Sztuka średniowiecza: romanizm i gotyk Renesans – cechy epoki Jan Kochanowski – pieśni i fraszki Jan Kochanowski – „Treny”Jan Kochanowski – „Odprawa posłów greckich”Mikołaj Rej – „Żywot człowieka poczciwego”Barok – cechy epoki Poezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i Naborowski Jan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzm Jan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzm William Szekspir – „Makbet”William Szekspir – „Hamlet”Oświecenie – cechy epoki Ignacy Krasicki – satyry i „Hymn do miłości ojczyzny”Molier – „Skąpiec”Epoki literackie Środki stylistyczne Lektury w klasie I: P, R i uzupełniające