ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Nauka o językuklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/jezyk-polski/rozprawka-i-argumentacja/

Język polski · Nauka o języku · kl. 1

Rozprawka i argumentacja

Nauczysz się budować wypowiedź argumentacyjną: od tezy, przez argument i przykład, do wniosku.

ok. 3 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Z czego składa się wypowiedź

  • Wstęp: pokazujesz problem i stawiasz tezę, czyli stanowisko, którego bronisz. Hipoteza to przypuszczenie, które dopiero sprawdzasz.
  • Rozwinięcie: każdy argument dostaje własny akapit.
  • Zakończenie: zbierasz wnioski i wracasz do problemu. Nie dodajesz tu nowej sceny, której nie omówiłeś.
TezaArgument 1przykład z utworukomentarzArgument 2przykład z utworukomentarzKontrargument i jego odparcieWniosek (wraca do tezy)
Schemat rozprawki: teza, dwa argumenty z przykładami, kontrargument z odpowiedzią i wniosek.

2Argument, przykład, komentarz

  • Argument uzasadnia tezę. Przykład go ilustruje (scena z lektury, fakt, cytat). Przykład nie zastępuje argumentu: musisz wyjaśnić, dlaczego pokazuje to, co twierdzisz.
  • Krok po kroku: akapit argumentacyjny do tezy Ambicja może prowadzić do zbrodni.
  • Krok 1. Argument (zdanie otwierające): Pragnienie władzy potrafi zagłuszyć sumienie.
  • Krok 2. Przykład z lektury: Makbet po przepowiedni wiedźm i namowach żony zabija króla Dunkana.
  • Krok 3. Komentarz: to ambicja, nie przypadek, pcha go do kolejnych zbrodni (Banko, rodzina Makdufa).
  • Krok 4. Zdanie wiążące z tezą: Szekspir pokazuje więc, że niepohamowana ambicja niszczy człowieka.
  • Rodzaje argumentów: rzeczowe (fakty, dane), logiczne, odwołujące się do autorytetu, do uczuć.
  • Kontrargument to argument przeciw tobie. Przedstaw go uczciwie i pokaż jego ograniczenia.
Zapamiętaj

Teza to stanowisko, argument to uzasadnienie, przykład to ilustracja, a komentarz łączy przykład z tezą.

Sprawdź, czy rozumiesz

Które zdanie jest komentarzem do przykładu?

3Spójność

  • Łączniki porządkują tekst: po pierwsze, ponadto, z kolei, w konsekwencji, podsumowując.
  • Kontekst (epoka, filozofia, biografia, inne dzieło) wprowadzaj wtedy, gdy pomaga zrozumieć utwór. Sama data urodzenia autora nie jest argumentem.
  • Na maturze piszesz wypowiedź argumentacyjną (35 pkt) w dowolnej formie, np. rozprawki. Poziom P: min. 300 wyrazów, lektura obowiązkowa, inny utwór literacki i dwa konteksty. Poziom R: min. 400 wyrazów, trzy utwory (w tym lektura obowiązkowa) i kontekst.
Uwaga na błąd

Streszczanie lektury zamiast argumentowania. Opowiadasz fabułę, a teza nie ma poparcia.

✎Ściąga: Rozprawka i argumentacja

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Teza to stanowisko, argument to uzasadnienie, przykład to ilustracja, a komentarz łączy przykład z tezą.
  • Wstęp: pokazujesz problem i stawiasz tezę, czyli stanowisko, którego bronisz. Hipoteza to przypuszczenie, które dopiero sprawdzasz.
  • Rozwinięcie: każdy argument dostaje własny akapit.
  • Zakończenie: zbierasz wnioski i wracasz do problemu. Nie dodajesz tu nowej sceny, której nie omówiłeś.
  • Argument uzasadnia tezę. Przykład go ilustruje (scena z lektury, fakt, cytat). Przykład nie zastępuje argumentu: musisz wyjaśnić, dlaczego pokazuje to, co twierdzisz.
  • Kontrargument to argument przeciw tobie. Przedstaw go uczciwie i pokaż jego ograniczenia.
  • Kontekst (epoka, filozofia, biografia, inne dzieło) wprowadzaj wtedy, gdy pomaga zrozumieć utwór. Sama data urodzenia autora nie jest argumentem.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Co to jest teza?

    1. AStanowisko, którego bronisz w wypowiedzi
    2. BCytat z autora
    3. CPrzykład z lektury
    4. DPodsumowanie fabuły
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Stanowisko, którego bronisz w wypowiedzi – Teza to twierdzenie, które uzasadniasz argumentami.

  2. Czym różni się argument od przykładu?

    1. AArgument uzasadnia, przykład ilustruje
    2. BArgument to cytat
    3. CNie różnią się
    4. DPrzykład zawsze zastępuje argument
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Argument uzasadnia, przykład ilustruje – Przykład z lektury potrzebuje komentarza, który łączy go z tezą.

  3. Gdzie powinien znaleźć się każdy z argumentów?

    1. AW osobnym akapicie rozwinięcia
    2. BW przypisie
    3. CWszystkie w jednym zdaniu we wstępie
    4. DTylko w zakończeniu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: W osobnym akapicie rozwinięcia – Osobne akapity dają przejrzystość i pozwalają rozwinąć myśl.

  4. Czym jest kontrargument?

    1. AZakończeniem
    2. BArgumentem przeciw twojemu stanowisku
    3. CCytatem z tekstu
    4. DDodatkowym przykładem na twoją korzyść
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Argumentem przeciw twojemu stanowisku – Przedstawiasz go i pokazujesz jego ograniczenia, co wzmacnia tezę.

  5. Co jest błędem w zakończeniu?

    1. AOdniesienie do tezy
    2. BPowrót do problemu
    3. CWprowadzenie nowej sceny, której wcześniej nie omówiono
    4. DZebranie wniosków
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Wprowadzenie nowej sceny, której wcześniej nie omówiono – Zakończenie ma podsumować, a nie otwierać nowy wątek.

  6. Które zdanie jest komentarzem do przykładu?

    1. A„To pokazuje, że ambicja Makbeta napędza kolejne decyzje”
    2. B„Akcja dzieje się w Szkocji”
    3. C„Szekspir żył w XVI i XVII wieku”
    4. D„Makbet zabija Dunkana”
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: „To pokazuje, że ambicja Makbeta napędza kolejne decyzje” – Komentarz tłumaczy, co przykład dowodzi.

  7. Który łącznik wprowadza wniosek?

    1. Aponadto
    2. Bpo pierwsze
    3. Cw konsekwencji
    4. Dz kolei
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: w konsekwencji – W konsekwencji wskazuje skutek, a więc zwykle prowadzi do wniosku.

  8. Ile wyrazów na poziomie podstawowym musi mieć maturalne wypracowanie?

    1. ACo najmniej 100
    2. BCo najmniej 500
    3. CCo najmniej 300
    4. DDokładnie 200
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Co najmniej 300 – Na P wymagane jest min. 300 wyrazów, na R min. 400.

Cały dział „Nauka o języku”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 1

Język jako system znakówKomunikacja językowa i funkcje wypowiedziBłąd językowy a innowacja. Norma językowaEtyka i etykieta wypowiedziJęzyk w internecie i mody językoweSłownictwo wartościująceRetoryka i erystykaNotatka syntetyzująca, streszczenie i parafrazaDyskusja, przemówienie i argumenty pozamerytoryczneŹródła, cytat, przypis i bibliografiaEsej, felieton, reportaż i interpretacja porównawczaStarożytność – cechy epokiBiblia – wiadomości ogólneKsięga RodzajuKsięga HiobaKsięga KoheletaPieśń nad PieśniamiKsięga Psalmów (Psalm 1 i 130)Apokalipsa św. JanaJan Parandowski – „Mitologia”Homer – „Iliada”Homer – „Odyseja”Sofokles – „Antygona”Liryka antyczna: Safona, Anakreont, TyrtajuszHoracy – wybrane pieśniFilozofia starożytnaPlaton – „Państwo” (mit jaskini)Arystoteles – „Poetyka”Średniowiecze – cechy epoki„Bogurodzica”„Lament świętokrzyski”„Legenda o świętym Aleksym”„Pieśń o Rolandzie”„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”Dante Alighieri – „Boska komedia”Sztuka średniowiecza: romanizm i gotykRenesans – cechy epokiJan Kochanowski – pieśni i fraszkiJan Kochanowski – „Treny”Jan Kochanowski – „Odprawa posłów greckich”Mikołaj Rej – „Żywot człowieka poczciwego”Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”Barok – cechy epokiPoezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i NaborowskiJan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzmJan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzmWilliam Szekspir – „Makbet”William Szekspir – „Hamlet”Oświecenie – cechy epokiIgnacy Krasicki – satyry i „Hymn do miłości ojczyzny”Molier – „Skąpiec”Epoki literackieŚrodki stylistyczneLektury w klasie I: P, R i uzupełniające