1Retoryka: sztuka przekonywania
- Retoryka uczy, jak mówić, żeby przekonać. Arystoteles wyróżnił trzy środki: logos (rozum, argumenty), ethos (wiarygodność mówcy) i patos (emocje słuchaczy).
- Mowę przygotowujesz w trzech krokach: inwencja (zbierasz argumenty), dyspozycja (układasz je w całość), elokucja (dobierasz słowa).
- Typowy układ mowy: wstęp, przedstawienie sprawy, argumenty, odparcie kontrargumentów, zakończenie.
2Erystyka: sztuka wygrywania sporu
- Erystyka pokazuje, jak wygrać spór nawet kosztem prawdy (opisał ją Schopenhauer). Jeśli rozpoznasz chwyt, wrócisz do sedna sprawy.
| Chwyt | Na czym polega | Przykład |
|---|---|---|
| ad personam | atak na osobę, nie na argument | Nie znasz się, bo jesteś za młody. |
| ad populum | powołanie się na popularność | Wszyscy tak myślą. |
| ad misericordiam | wzbudzanie litości | Przecież tak się starałem… |
| fałszywa alternatywa | udawanie, że są tylko dwie opcje | Albo ze mną, albo przeciwko klasie. |
| chochoł | przekręcenie stanowiska przeciwnika | z ograniczmy telefony robi chcesz zakazać technologii |
- Uczciwe sposoby dowodzenia to indukcja (od przykładów do reguły: Antygona ginie za wierność bogom, Hektor za Troję, Roland za wiarę – literatura często pokazuje bohatera, który płaci życiem za wartości) i dedukcja (od reguły do przypadku: każdy tyran boi się prawdy, Kreon jest tyranem, więc boi się prawdy).
- Nieuczciwe to wywód demagogiczny (proste hasła i obietnice, które grają na emocjach tłumu zamiast faktów) oraz pytania podchwytliwe (z pułapką: Czy przestałeś już ściągać?) i sugerujące (podsuwają odpowiedź: Chyba się zgodzisz, że…?).
Rozumowanie Każdy tyran boi się prawdy; Kreon jest tyranem, więc boi się prawdy to przykład
Wniosek wynika z ogólnej reguły zastosowanej do przypadku, więc to dedukcja.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Perswazja czy manipulacja
- Perswazja to jawne przekonywanie argumentami. Manipulacja to ukryty wpływ wbrew interesowi odbiorcy.
- Rodzaje ironii: satyryczna (wytyka wady), parodystyczna (naśladuje, by ośmieszyć), drwina, sarkazm (ostra, złośliwa).
Retoryka opiera się na logosie, ethosie i patosie. Erystyka zwycięża w sporze chwytami, nawet kosztem prawdy.
Nazywanie każdego emocjonalnego argumentu manipulacją. Patos jest uprawnionym środkiem retorycznym, o ile nie zastępuje argumentów.
✎Ściąga: Retoryka i erystyka
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Retoryka opiera się na logosie, ethosie i patosie. Erystyka zwycięża w sporze chwytami, nawet kosztem prawdy.
- Retoryka uczy, jak mówić, żeby przekonać. Arystoteles wyróżnił trzy środki: logos (rozum, argumenty), ethos (wiarygodność mówcy) i patos (emocje słuchaczy).
- Erystyka pokazuje, jak wygrać spór nawet kosztem prawdy (opisał ją Schopenhauer). Jeśli rozpoznasz chwyt, wrócisz do sedna sprawy.
- Perswazja to jawne przekonywanie argumentami. Manipulacja to ukryty wpływ wbrew interesowi odbiorcy.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Czym jest logos w retoryce Arystotelesa?
- AArgumentami opartymi na rozumie
- BUkładem mowy
- CWiarygodnością mówcy
- DWzbudzaniem emocji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Argumentami opartymi na rozumie – Logos to rozum i logika, ethos to wiarygodność, patos to emocje.
Czym jest ethos?
- AEmocjami słuchaczy
- BRymem w wierszu
- CFaktami i danymi
- DWiarygodnością i autorytetem mówcy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Wiarygodnością i autorytetem mówcy – Ethos buduje zaufanie do osoby mówiącej.
Czym jest patos w retoryce?
- AIronią
- BWpływaniem na emocje odbiorców
- CZbieraniem argumentów
- DRozkładem tekstu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Wpływaniem na emocje odbiorców – Patos to apel do uczuć. Jest uprawniony, jeśli nie zastępuje argumentów.
Nie znasz się, bo jesteś za młody to
- AArgumentum ad populum
- BDowód logiczny
- CFałszywa alternatywa
- DArgumentum ad personam
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Argumentum ad personam – Zamiast odpowiedzieć na argument, atakuje się osobę.
Wszyscy tak myślą, więc to prawda to
- AArgumentum ad personam
- BArgumentum ad populum
- CIronia
- DChochoł
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Argumentum ad populum – Liczba zwolenników nie dowodzi prawdziwości.
Na czym polega fałszywa alternatywa?
- ANa ataku na osobę
- BNa powołaniu się na tłum
- CNa przedstawieniu tylko dwóch możliwości, choć jest ich więcej
- DNa przekręceniu cudzych słów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Na przedstawieniu tylko dwóch możliwości, choć jest ich więcej – Np. Albo ze mną, albo przeciwko klasie pomija inne stanowiska.
Co robi chochoł?
- APodaje statystyki
- BWskazuje wiarygodność mówcy
- CWywołuje litość
- DPrzypisuje przeciwnikowi skrajniejsze, łatwiejsze do obalenia stanowisko niż to, które wygłosił
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Przypisuje przeciwnikowi skrajniejsze, łatwiejsze do obalenia stanowisko niż to, które wygłosił – Zamienia „ograniczmy telefony” na „zakażmy technologii” i potem to „obala”.
Rozumowanie Każdy tyran boi się prawdy; Kreon jest tyranem, więc boi się prawdy to przykład
- ADedukcji
- BIndukcji
- CFałszywej alternatywy
- DArgumentu ad populum
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Dedukcji – Wniosek wynika z ogólnej reguły zastosowanej do przypadku, więc to dedukcja.
Cały dział „Nauka o języku”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.