ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Renesansklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/jezyk-polski/jan-kochanowski-piesni-i-fraszki/

Język polski · Renesans · kl. 1

Jan Kochanowski – pieśni i fraszki

Kochanowski uczy, jak żyć rozsądnie w zmiennym świecie. W pieśniach to refleksja, a we fraszkach krótki żart z puentą.

ok. 2 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Pieśni

  • Pieśń to poważny, refleksyjny utwór (Pieśni, wydane po śmierci poety w 1586 r.).
  • W Pieśni IX z Ksiąg pierwszych (Chcemy sobie być radzi) poeta mówi o zmiennej Fortunie. Nie wiesz, co przyniesie jutro, więc zachowaj spokój i ciesz się dniem.
  • Pieśń V z Ksiąg wtórych („Wieczna sromota i nienagrodzona…”, nazywana pieśnią o spustoszeniu Podola) to patriotyczny apel o obronę kraju przed Tatarami. Poeta gani szlachtę za brak przezorności: Polak mądr po szkodzie, a może nawet i przed szkodą, i po szkodzie głupi. Tu nie ma już spokoju mędrca, jest wezwanie do czynu.
  • Opcjonalnie: Pieśń XXIV z Ksiąg wtórych to parafraza ody Horacego. Poeta mówi o swojej nieśmiertelności dzięki sztuce.

2Trzy nurty

NurtO co chodziJak go rozpoznasz
horacjanizmnawiązania do Horacego: złoty środek, nieśmiertelność poezjiumiar, motyw sławy poety
stoicyzmspokój i opanowanie wobec losurada, by się nie przejmować zmiennością szczęścia
epikureizmrozsądna radość życiazachęta do cieszenia się chwilą
Sprawdź, czy rozumiesz

Czym jest Pieśń XXIV z ks. II?

3Fraszki (dodatek)

  • Fraszka to krótki, często żartobliwy utwór z puentą (Fraszki, 1584).
  • Na lipę: drzewo zaprasza do odpoczynku (personifikacja). Na zdrowie: zdrowie doceniamy dopiero, gdy je tracimy.
Zapamiętaj

Pieśni Kochanowskiego łączą horacjanizm, stoicyzm i epikureizm: umiar, spokój i radość życia.

Uwaga na błąd

Traktowanie stoicyzmu i epikureizmu jako przeciwieństw. W pieśniach często współgrają: spokój to warunek radości.

✎Ściąga: Jan Kochanowski – pieśni i fraszki

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Pieśni Kochanowskiego łączą horacjanizm, stoicyzm i epikureizm: umiar, spokój i radość życia.
  • Pieśń to poważny, refleksyjny utwór (Pieśni, wydane po śmierci poety w 1586 r.).
  • Pieśń V z Ksiąg wtórych („Wieczna sromota i nienagrodzona…”, nazywana pieśnią o spustoszeniu Podola) to patriotyczny apel o obronę kraju przed Tatarami. Poeta gani szlachtę za brak przezorności: Polak mądr po szkodzie, a może nawet i przed szkodą, i po szkodzie głupi. Tu nie ma już spokoju mędrca, jest wezwanie do czynu.
  • Fraszka to krótki, często żartobliwy utwór z puentą (Fraszki, 1584).

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Który utwór jest wymaganą pieśnią?

    1. AChcemy sobie być radzi (Pieśń IX z ks. I)
    2. BTren IX
    3. CNa lipę
    4. DHymn do miłości ojczyzny
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Chcemy sobie być radzi (Pieśń IX z ks. I) – To jedna z dwóch pieśni z wykazu lektur.

  2. O czym jest Pieśń V z ks. II?

    1. AO miłości do córki
    2. BO zdrowiu
    3. CO spustoszeniu Podola i obronie kraju
    4. DO drzewie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: O spustoszeniu Podola i obronie kraju – To patriotyczny apel do szlachty.

  3. Czym jest horacjanizm?

    1. ANurtem religijnym
    2. BNauką o słowie
    3. CKultem Sarmatów
    4. DNawiązywaniem do Horacego
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Nawiązywaniem do Horacego – Obejmuje złoty środek i sławę poety.

  4. Co głosi stoicyzm?

    1. AKult przyjemności
    2. BŻycie bez pracy
    3. CWalkę z każdym przeciwnikiem
    4. DSpokój i opanowanie wobec losu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Spokój i opanowanie wobec losu – Stoik nie poddaje się emocjom.

  5. Co głosi epikureizm?

    1. ARozsądną radość życia
    2. BSurową ascezę
    3. CKult pieniądza
    4. DWalkę z losem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Rozsądną radość życia – Epikurejczyk cieszy się dobrami z umiarem.

  6. Czym jest fraszka?

    1. AKrótkim utworem z puentą
    2. BTragedią
    3. CHymnem
    4. DDługim eposem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Krótkim utworem z puentą – Ma charakter żartobliwy lub refleksyjny.

  7. Czym jest Pieśń XXIV z ks. II?

    1. AParafrazą ody Horacego o nieśmiertelności poety
    2. BTren o Urszuli
    3. CUtworem o Tatarach
    4. DHymnem do Boga
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Parafrazą ody Horacego o nieśmiertelności poety – Poeta mówi o sławie dzięki sztuce.

  8. Jaki status ma Na lipę?

    1. ADodatek, kontekst Kochanowskiego
    2. BNie jest utworem Kochanowskiego
    3. CUtwór R
    4. DObowiązkowa lektura
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Dodatek, kontekst Kochanowskiego – Fraszki nie są osobno wymagane w wykazie 2024.

Cały dział „Renesans”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 1

Język jako system znakówKomunikacja językowa i funkcje wypowiedziBłąd językowy a innowacja. Norma językowaEtyka i etykieta wypowiedziJęzyk w internecie i mody językoweSłownictwo wartościująceRozprawka i argumentacjaRetoryka i erystykaNotatka syntetyzująca, streszczenie i parafrazaDyskusja, przemówienie i argumenty pozamerytoryczneŹródła, cytat, przypis i bibliografiaEsej, felieton, reportaż i interpretacja porównawczaStarożytność – cechy epokiBiblia – wiadomości ogólneKsięga RodzajuKsięga HiobaKsięga KoheletaPieśń nad PieśniamiKsięga Psalmów (Psalm 1 i 130)Apokalipsa św. JanaJan Parandowski – „Mitologia”Homer – „Iliada”Homer – „Odyseja”Sofokles – „Antygona”Liryka antyczna: Safona, Anakreont, TyrtajuszHoracy – wybrane pieśniFilozofia starożytnaPlaton – „Państwo” (mit jaskini)Arystoteles – „Poetyka”Średniowiecze – cechy epoki„Bogurodzica”„Lament świętokrzyski”„Legenda o świętym Aleksym”„Pieśń o Rolandzie”„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”Dante Alighieri – „Boska komedia”Sztuka średniowiecza: romanizm i gotykRenesans – cechy epokiJan Kochanowski – „Treny”Jan Kochanowski – „Odprawa posłów greckich”Mikołaj Rej – „Żywot człowieka poczciwego”Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”Barok – cechy epokiPoezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i NaborowskiJan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzmJan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzmWilliam Szekspir – „Makbet”William Szekspir – „Hamlet”Oświecenie – cechy epokiIgnacy Krasicki – satyry i „Hymn do miłości ojczyzny”Molier – „Skąpiec”Epoki literackieŚrodki stylistyczneLektury w klasie I: P, R i uzupełniające