ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Nauka o językuklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/jezyk-polski/komunikacja-jezykowa-i-funkcje-wypowiedzi/

Język polski · Nauka o języku · kl. 1

Komunikacja językowa i funkcje wypowiedzi

Poznasz sześć elementów każdej rozmowy i zobaczysz, że od tego, na co kładziesz nacisk, zależy funkcja wypowiedzi.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Kto z kim i po co

  • Gdy wysyłasz wiadomość do kolegi, dzieje się coś, co opisał Roman Jakobson. Nadawca (ty) wysyła komunikat do odbiorcy (kolega).
  • Żeby się zrozumieć, potrzebujecie wspólnego kodu (np. polszczyzny), kontaktu (kanał i chęć rozmowy: telefon, czat) oraz kontekstu (temat i sytuacja, o której mowa).
  • Komunikacja bywa werbalna (słowa) i niewerbalna (gest, mimika, ton głosu).
kontekstinformatywnanadawcaekspresywnakomunikatpoetyckaodbiorcaimpresywnakontaktfatyczna (R)kodmetajęzykowa
Model Jakobsona: sześć elementów aktu komunikacji i funkcja, która z każdym z nich się wiąże.

2Funkcje wypowiedzi

FunkcjaNa czym polegaPrzykład
informatywnaprzekazuje faktyWarszawa jest stolicą Polski.
ekspresywnawyraża uczucia nadawcyAle się cieszę!
impresywnama wpłynąć na odbiorcęZamknij okno!
poetyckazwraca uwagę na formęrym, rytm, gra słów w wierszu
fatyczna (R)sprawdza i podtrzymuje kontaktHalo, słyszysz mnie?
magiczna (R)wiara w sprawczą moc słowa (spoza modelu Jakobsona)zaklęcie, klątwa, przysięga
  • Perswazyjna to odmiana impresywnej: nie rozkazujesz, tylko przekonujesz, np. w reklamie.
  • Funkcja metajęzykowa (dodatek) to mówienie o języku: „Kot” to rzeczownik. Podstawa jej nie wymienia, ale Jakobson tak.
Zapamiętaj

Jedna wypowiedź może pełnić kilka funkcji naraz, ale zwykle jedna dominuje. Reklama niesie informację o produkcie, a mimo to najważniejsza jest funkcja impresywna: masz kupić.

Sprawdź, czy rozumiesz

Z którym elementem modelu Jakobsona wiąże się funkcja poetyczna?

3Krok po kroku: jak rozpoznać funkcję

  • Krok 1. Zapytaj, po co ktoś to mówi. Weźmy plakat: Jesteś zmęczony? Wypij Energix!
  • Krok 2. Sprawdź, na czym skupia się wypowiedź: na uczuciach nadawcy (ekspresywna), na odbiorcy (impresywna), na faktach (informatywna), na formie (poetycka).
  • Krok 3. Szukaj sygnałów: tryb rozkazujący i zwrot do „ty” wskazują odbiorcę.
  • Krok 4. Nazwij funkcję dominującą i uzasadnij: „rozkaz wypij ma nakłonić do zakupu – funkcja impresywna (perswazyjna)”.

4Etyka i etykieta

  • Etykieta to grzeczność: jak się przywitać i do kogo powiedzieć „pan”. Etyka to uczciwość: nie kłamiesz i nie poniżasz rozmówcy.
Uwaga na błąd

Uznawanie, że funkcja zależy od słów. Zależy od celu wypowiedzi: Jest zimno może informować, a może być prośbą o zamknięcie okna.

Sprawdź, czy rozumiesz

Kto w modelu Jakobsona jest „tym, do kogo kierowana jest wypowiedź”?

✎Ściąga: Komunikacja językowa i funkcje wypowiedzi

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Jedna wypowiedź może pełnić kilka funkcji naraz, ale zwykle jedna dominuje. Reklama niesie informację o produkcie, a mimo to najważniejsza jest funkcja impresywna: masz kupić.
  • Perswazyjna to odmiana impresywnej: nie rozkazujesz, tylko przekonujesz, np. w reklamie.
  • Etykieta to grzeczność: jak się przywitać i do kogo powiedzieć „pan”. Etyka to uczciwość: nie kłamiesz i nie poniżasz rozmówcy.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Kto w modelu Jakobsona jest „tym, do kogo kierowana jest wypowiedź”?

    1. AKod
    2. BKontekst
    3. CNadawca
    4. DOdbiorca
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Odbiorca – Odbiorca to adresat komunikatu. Nadawca go wysyła.

  2. Czym w akcie komunikacji jest kod?

    1. AWspólnym językiem lub systemem znaków
    2. BKanałem rozmowy, np. telefonem
    3. CTematem i sytuacją
    4. DTreścią wypowiedzi
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Wspólnym językiem lub systemem znaków – Kod to język, którym posługują się obie strony, np. polszczyzna. Kanał to kontakt, a sytuacja to kontekst.

  3. Jaką funkcję pełni zdanie Zamknij okno!?

    1. AImpresywną
    2. BPoetycką
    3. CEkspresywną
    4. DInformatywną
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Impresywną – Zdanie ma skłonić odbiorcę do działania, więc jest impresywne.

  4. Jaką funkcję pełni wypowiedź Ale się cieszę!?

    1. AInformatywną
    2. BImpresywną
    3. CFatyczną
    4. DEkspresywną
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Ekspresywną – Nadawca wyraża własne uczucia.

  5. Co sprawdza pytanie Halo, słyszysz mnie?

    1. ACzy rozmówca zna fakty – funkcja informatywna
    2. BCzy kod jest poprawny – funkcja poetycka
    3. CCzy istnieje kontakt – to funkcja fatyczna
    4. DJak rozmówca się czuje – funkcja ekspresywna
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Czy istnieje kontakt – to funkcja fatyczna – Fatyczna służy nawiązaniu i podtrzymaniu kontaktu, np. „halo”, „no tak”.

  6. Z którym elementem modelu Jakobsona wiąże się funkcja poetyczna?

    1. AZ kontaktem
    2. BZ odbiorcą
    3. CZ komunikatem (jego formą)
    4. DZ nadawcą
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Z komunikatem (jego formą) – W funkcji poetyckiej liczy się sposób ułożenia komunikatu: rytm, rym, gra słów.

  7. Którą funkcję najczęściej uznasz za dominującą w reklamie?

    1. AMetajęzykową
    2. BMagiczną
    3. CImpresywną (perswazyjną)
    4. DFatyczną
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Impresywną (perswazyjną) – Reklama podaje informacje, ale jej głównym celem jest nakłonić do zakupu.

  8. Co to jest etykieta językowa?

    1. AZasada mówienia wyłącznie prawdy
    2. BPoprawność ortograficzna
    3. CZasady grzeczności w wypowiedzi
    4. DZnaki towarowe w reklamie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Zasady grzeczności w wypowiedzi – Etykieta to np. powitania i zwroty do rozmówcy. Uczciwość to już etyka wypowiedzi.

Cały dział „Nauka o języku”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 1

Język jako system znakówBłąd językowy a innowacja. Norma językowaEtyka i etykieta wypowiedziJęzyk w internecie i mody językoweSłownictwo wartościująceRozprawka i argumentacjaRetoryka i erystykaNotatka syntetyzująca, streszczenie i parafrazaDyskusja, przemówienie i argumenty pozamerytoryczneŹródła, cytat, przypis i bibliografiaEsej, felieton, reportaż i interpretacja porównawczaStarożytność – cechy epokiBiblia – wiadomości ogólneKsięga RodzajuKsięga HiobaKsięga KoheletaPieśń nad PieśniamiKsięga Psalmów (Psalm 1 i 130)Apokalipsa św. JanaJan Parandowski – „Mitologia”Homer – „Iliada”Homer – „Odyseja”Sofokles – „Antygona”Liryka antyczna: Safona, Anakreont, TyrtajuszHoracy – wybrane pieśniFilozofia starożytnaPlaton – „Państwo” (mit jaskini)Arystoteles – „Poetyka”Średniowiecze – cechy epoki„Bogurodzica”„Lament świętokrzyski”„Legenda o świętym Aleksym”„Pieśń o Rolandzie”„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”Dante Alighieri – „Boska komedia”Sztuka średniowiecza: romanizm i gotykRenesans – cechy epokiJan Kochanowski – pieśni i fraszkiJan Kochanowski – „Treny”Jan Kochanowski – „Odprawa posłów greckich”Mikołaj Rej – „Żywot człowieka poczciwego”Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”Barok – cechy epokiPoezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i NaborowskiJan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzmJan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzmWilliam Szekspir – „Makbet”William Szekspir – „Hamlet”Oświecenie – cechy epokiIgnacy Krasicki – satyry i „Hymn do miłości ojczyzny”Molier – „Skąpiec”Epoki literackieŚrodki stylistyczneLektury w klasie I: P, R i uzupełniające