Czym w antyku wyróżniała się elegia?

Dystychem elegijnym – parą wersów: heksametrem i pentametrem

Jak zbudowana jest strofa saficka?

Trzy wersy jedenastozgłoskowe i krótki wers pięciozgłoskowy

Liryka antyczna: Safona, Anakreont, Tyrtajusz

ogarniam.edu.pl · Język polski · Starożytnośćklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/jezyk-polski/liryka-antyczna-safona-anakreont-tyrtajusz/

Poznasz greckich poetów, od których wzięły się nazwy anakreontyku i tyrteizmu, oraz gatunki liryczne, które do dziś rozpoznajemy po cechach.

1Twórcy (dodatek)

Słowo liryka pochodzi od liry, instrumentu, który towarzyszył pieśniom. Z wielu utworów zachowały się tylko fragmenty.
Safona (Lesbos, VII/VI w. p.n.e.) opisywała miłość przez reakcje ciała: drżenie, brak głosu, gorąco. Dzięki temu uczucie da się wyobrazić. Nazywano ją „dziesiątą Muzą”.
Anakreont (VI w. p.n.e.) pisał lekkie pieśni o winie, miłości i zabawie. Od niego pochodzi anakreontyk: żartobliwy utwór o biesiadzie i miłości.
Tyrtajusz (Sparta, VII w. p.n.e.) wzywał do walki za ojczyznę i pokazywał śmierć w jej obronie jako honor. Od niego pochodzi tyrteizm: poezja pobudzająca do obrony kraju.
Pindar pisał podniosłe ody na cześć zwycięzców igrzysk. Horacy to rzymski mistrz pieśni.

Czterej poeci antyczni i to, co ich łączy z nazwami gatunków i postaw.

Sprawdź, czy rozumiesz

Od czego pochodzi nazwa liryka?

2Gatunki liryczne

Gatunek	Po czym go poznasz	Skąd się wziął
oda	uroczysty, podniosły ton, pochwała	Pindar, Horacy
hymn	pieśń pochwalna, zwrot do bóstwa lub idei	kult bogów
elegia	w antyku: dystych elegijny (heksametr + pentametr); później: smutek i żałoba	liryka grecka
epigramat	krótki, kończy się puentą	napis na nagrobku lub posągu
pieśń	strofy i rytm związany ze śpiewem	lira, śpiew

Strofa saficka ma trzy wersy jedenastozgłoskowe i krótki, pięciozgłoskowy wers adoniczny. O nazwie strofy decyduje układ wersów, nie temat.
Epigramat dał początek późniejszej fraszce.

Zapamiętaj

Anakreontyk to lekki utwór o winie i miłości, tyrteizm to poezja wzywająca do obrony ojczyzny.

Uwaga na błąd

Uważanie, że elegia musi być smutna. W antyku o elegii decydowała miara wiersza (dystych), a nie nastrój.

✎Ściąga: Liryka antyczna: Safona, Anakreont, Tyrtajusz

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

Anakreontyk to lekki utwór o winie i miłości, tyrteizm to poezja wzywająca do obrony ojczyzny.
Safona (Lesbos, VII/VI w. p.n.e.) opisywała miłość przez reakcje ciała: drżenie, brak głosu, gorąco. Dzięki temu uczucie da się wyobrazić. Nazywano ją „dziesiątą Muzą”.
Anakreont (VI w. p.n.e.) pisał lekkie pieśni o winie, miłości i zabawie. Od niego pochodzi anakreontyk: żartobliwy utwór o biesiadzie i miłości.
Tyrtajusz (Sparta, VII w. p.n.e.) wzywał do walki za ojczyznę i pokazywał śmierć w jej obronie jako honor. Od niego pochodzi tyrteizm: poezja pobudzająca do obrony kraju.
Pindar pisał podniosłe ody na cześć zwycięzców igrzysk. Horacy to rzymski mistrz pieśni.
Strofa saficka ma trzy wersy jedenastozgłoskowe i krótki, pięciozgłoskowy wers adoniczny. O nazwie strofy decyduje układ wersów, nie temat.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

Od czego pochodzi nazwa liryka?
1. AOd imienia poety
2. BOd miejscowości Lesbos
3. COd liry, instrumentu towarzyszącego pieśniom
4. DOd łacińskiego słowa „życie”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Od liry, instrumentu towarzyszącego pieśniom – Greckie pieśni śpiewano przy akompaniamencie liry.
Kim była Safona?
1. AAktorką tragiczną
2. BPoetką z Lesbos opisującą miłość przez reakcje ciała
3. CFilozofką
4. DRzymską satyryczką
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Poetką z Lesbos opisującą miłość przez reakcje ciała – Pisała o drżeniu, utracie głosu i gorącu zakochanej.
O czym pisał Anakreont?
1. AO winie, miłości i zabawie
2. BO wojnie
3. CO losie państwa
4. DO śmierci i żałobie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: O winie, miłości i zabawie – Jego lekkie pieśni dały nazwę anakreontykowi.
Czym jest tyrteizm?
1. APoezją miłosną
2. BZbiorem epigramatów
3. CPoezją wzywającą do obrony ojczyzny
4. DŻartobliwym wierszem o winie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Poezją wzywającą do obrony ojczyzny – Nazwa pochodzi od Tyrtajusza ze Sparty.
Który gatunek kończy się zwykle puentą?
1. AHymn
2. BElegia
3. CEpigramat
4. DOda
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Epigramat – Epigramat to krótki utwór z wyrazistą puentą, początkowo napis na nagrobku.
Czym w antyku wyróżniała się elegia?
1. ADystychem elegijnym – parą wersów: heksametrem i pentametrem
2. BChórem
3. CZawsze tematem żałoby
4. DBrakiem rymów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Dystychem elegijnym – parą wersów: heksametrem i pentametrem – Nastrój smutku to późniejsze znaczenie nazwy.
Jaki ton ma oda?
1. APotoczny
2. BŻartobliwy
3. CUroczysty i podniosły
4. DIroniczny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Uroczysty i podniosły – Oda sławi osobę, wydarzenie lub ideę.
Jak zbudowana jest strofa saficka?
1. APięć wersów rymowanych
2. BCztery wersy ośmiozgłoskowe
3. CTrzy wersy jedenastozgłoskowe i krótki wers pięciozgłoskowy
4. DDwa wersy trzynastozgłoskowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Trzy wersy jedenastozgłoskowe i krótki wers pięciozgłoskowy – O nazwie decyduje układ wersów, nie sama miłosna tematyka.

Cały dział „Starożytność”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 10 🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 1

Język jako system znaków Komunikacja językowa i funkcje wypowiedzi Błąd językowy a innowacja. Norma językowa Etyka i etykieta wypowiedzi Język w internecie i mody językowe Słownictwo wartościujące Rozprawka i argumentacja Retoryka i erystyka Notatka syntetyzująca, streszczenie i parafraza Dyskusja, przemówienie i argumenty pozamerytoryczne Źródła, cytat, przypis i bibliografia Esej, felieton, reportaż i interpretacja porównawcza Starożytność – cechy epoki Biblia – wiadomości ogólne Księga Rodzaju Księga Hioba Księga Koheleta Pieśń nad Pieśniami Księga Psalmów (Psalm 1 i 130)Apokalipsa św. Jana Jan Parandowski – „Mitologia”Homer – „Iliada”Homer – „Odyseja”Sofokles – „Antygona”Horacy – wybrane pieśni Filozofia starożytna Platon – „Państwo” (mit jaskini)Arystoteles – „Poetyka”Średniowiecze – cechy epoki „Bogurodzica”„Lament świętokrzyski”„Legenda o świętym Aleksym”„Pieśń o Rolandzie”„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”Dante Alighieri – „Boska komedia”Sztuka średniowiecza: romanizm i gotyk Renesans – cechy epoki Jan Kochanowski – pieśni i fraszki Jan Kochanowski – „Treny”Jan Kochanowski – „Odprawa posłów greckich”Mikołaj Rej – „Żywot człowieka poczciwego”Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”Barok – cechy epoki Poezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i Naborowski Jan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzm Jan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzm William Szekspir – „Makbet”William Szekspir – „Hamlet”Oświecenie – cechy epoki Ignacy Krasicki – satyry i „Hymn do miłości ojczyzny”Molier – „Skąpiec”Epoki literackie Środki stylistyczne Lektury w klasie I: P, R i uzupełniające