1Jak się pisze w sieci
- Czat przypomina rozmowę, tylko zapisaną. Dlatego mamy krótkie zdania, potoczność i brak polskich znaków. To pisana mówioność.
- Skróty i akronimy oszczędzają czas: nwm (nie wiem), imo (moim zdaniem), btw (przy okazji), LOL. Rozumie je tylko ten, kto zna zwyczaj.
- Emotikony i emoji zastępują mimikę i ton głosu. Ta sama wiadomość z uśmiechem albo bez niego brzmi inaczej.
- Zapożyczenia z angielskiego (anglicyzmy) dopasowujemy do polskiej gramatyki: lajkować, hejtować, scrollować. Przyswojone słowo (komputer) to coś innego niż chwilowy wtręt (sorry).
- Post często łączy tekst, zdjęcie, film i link. To multimodalność.
2Mody i innowacje
- Moda językowa to słowo lub zwrot, który nagle jest wszędzie (np. masakra, generalnie). Nie jest błędem, ale ciągłe powtarzanie jednej formuły zubaża wypowiedź.
- Innowacja zaspokaja potrzebę, np. wylogować się nazywa nową czynność. Część nowości zostaje w normie (czatować), reszta znika.
Moda jest chwilowa i często nadużywana. Innowacja jest uzasadniona i może się utrwalić.
- Krok po kroku: jak ocenić nowe słowo, np. scrollować.
- Krok 1. Czy nazywa coś nowego? Tak – przewijanie ekranu.
- Krok 2. Czy pasuje do polskiej gramatyki? Tak – odmienia się: scrolluję, scrollowałem.
- Krok 3. Czy jest polski odpowiednik? Tak – przewijać, więc w tekście oficjalnym wybierz go.
- Krok 4. Ocena: zapożyczenie potoczne, dobre na czacie, w wypracowaniu – nie.
Czym różni się moda językowa od innowacji?
Innowacja zaspokaja potrzebę języka, moda to chwilowa popularność.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Zasady i zagrożenia
- Netykieta to kultura w sieci: szanujesz rozmówców, nie spamujesz, sprawdzasz źródła, chronisz prywatność. Wielkie litery czyta się jak krzyk.
- Bańka informacyjna powstaje, gdy algorytm pokazuje ci głównie to, co lubisz i z czym się zgadzasz. To, że wszyscy w twoim feedzie myślą tak samo, nie znaczy, że tak myślą wszyscy.
- Zagrożenia: hejt, fake newsy, przenoszenie skrótów do tekstów oficjalnych.
Pisanie e-maila do nauczyciela jak czatu (bez polskich znaków, ze skrótami i „xd”). Dobierz styl do odbiorcy.
✎Ściąga: Język w internecie i mody językowe
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Moda jest chwilowa i często nadużywana. Innowacja jest uzasadniona i może się utrwalić.
- Skróty i akronimy oszczędzają czas: nwm (nie wiem), imo (moim zdaniem), btw (przy okazji), LOL. Rozumie je tylko ten, kto zna zwyczaj.
- Emotikony i emoji zastępują mimikę i ton głosu. Ta sama wiadomość z uśmiechem albo bez niego brzmi inaczej.
- Zapożyczenia z angielskiego (anglicyzmy) dopasowujemy do polskiej gramatyki: lajkować, hejtować, scrollować. Przyswojone słowo (komputer) to coś innego niż chwilowy wtręt (sorry).
- Moda językowa to słowo lub zwrot, który nagle jest wszędzie (np. masakra, generalnie). Nie jest błędem, ale ciągłe powtarzanie jednej formuły zubaża wypowiedź.
- Innowacja zaspokaja potrzebę, np. wylogować się nazywa nową czynność. Część nowości zostaje w normie (czatować), reszta znika.
- Netykieta to kultura w sieci: szanujesz rozmówców, nie spamujesz, sprawdzasz źródła, chronisz prywatność. Wielkie litery czyta się jak krzyk.
- Bańka informacyjna powstaje, gdy algorytm pokazuje ci głównie to, co lubisz i z czym się zgadzasz. To, że wszyscy w twoim feedzie myślą tak samo, nie znaczy, że tak myślą wszyscy.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co oznacza pisana mówioność?
- ATekst pisany podobny do spontanicznej rozmowy
- BPisanie tylko wielkimi literami
- CCzytanie na głos
- DUżywanie wyłącznie emoji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Tekst pisany podobny do spontanicznej rozmowy – Krótkie zdania i potoczność zbliżają czat do rozmowy.
Co oznacza skrót imo?
- AMoim zdaniem
- BProszę
- CNie wiem
- DPrzy okazji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Moim zdaniem – Imo to angielskie in my opinion. Nwm to nie wiem, btw przy okazji.
Do czego służą emotikony i emoji?
- AZawsze oznaczają to samo
- BZastępują mimikę i ton głosu
- CZwiększają poprawność tekstu
- DZastępują ortografię
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Zastępują mimikę i ton głosu – W tekście nie widać twarzy ani nie słychać głosu, więc symbole podpowiadają nastrój.
Który wyraz jest przyswojonym zapożyczeniem?
- Abtw
- Bsorry
- Ckomputer
- DLOL
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: komputer – Komputer jest od dawna zapisany i odmieniany po polsku. Pozostałe to chwilowe wtręty lub skróty.
Co to jest multimodalność?
- AŁączenie różnych sposobów przekazu: tekstu, obrazu, dźwięku
- BPrzyspieszone pisanie
- CUżywanie kilku kont
- DPisanie w kilku językach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Łączenie różnych sposobów przekazu: tekstu, obrazu, dźwięku – W jednym poście mogą współdziałać słowa, zdjęcie i film.
Czym różni się moda językowa od innowacji?
- AModa jest chwilowa, innowacja uzasadniona i może się utrwalić
- BModa jest zawsze błędem
- CNie różnią się
- DInnowacja zawsze znika
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Moda jest chwilowa, innowacja uzasadniona i może się utrwalić – Innowacja zaspokaja potrzebę języka, moda to chwilowa popularność.
Co to jest bańka informacyjna?
- AStrach przed publikowaniem
- BWiadomość usunięta z sieci
- CSytuacja, w której widzisz głównie treści zgodne z twoimi poglądami
- DReklama w serwisie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Sytuacja, w której widzisz głównie treści zgodne z twoimi poglądami – Algorytmy wzmacniają to, co ci się podoba, i zawężają obraz świata.
Co zalecają zasady netykiety?
- APisanie wielkimi literami dla pewności
- BUkrywanie źródeł
- CWysyłanie reklam do wszystkich
- DSzacunek, sprawdzanie źródeł i ochronę prywatności
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Szacunek, sprawdzanie źródeł i ochronę prywatności – Netykieta to dobre wychowanie w sieci. Wielkie litery wyglądają jak krzyk.
Cały dział „Nauka o języku”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.