ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Starożytnośćklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/jezyk-polski/biblia-wiadomosci-ogolne/

Język polski · Starożytność · kl. 1

Biblia – wiadomości ogólne

Dowiesz się, jak zbudowana jest Biblia, jakie gatunki w niej występują i dlaczego jej motywy wracają w całej literaturze.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Z czego składa się Biblia

  • Słowo biblia pochodzi od greckiego słowa „księgi”. To zbiór tekstów wielu autorów, który powstawał przez ok. tysiąc lat.
  • Stary Testament (ST) powstał przed narodzeniem Chrystusa, głównie po hebrajsku (fragmenty po aramejsku i grecku). Nowy Testament (NT) spisano po grecku w I w. n.e.
  • Początek ST to Pięcioksiąg (Tora): Rodzaju, Wyjścia, Kapłańska, Liczb, Powtórzonego Prawa.
BibliaStary Testamenthebrajski (część: aramejski, grecki)Nowy Testamentgrecki, I w. n.e.Pięcioksiąg (Tora)Ewangelieksięgi historyczneDzieje Apostolskiemądrościowe i poetyckieListyprorockieApokalipsa
Podział Biblii na Stary i Nowy Testament i rodzaje ksiąg w każdym z nich.

2Rodzaje ksiąg i gatunki

  • Księgi historyczne (Rdz), mądrościowe i poetyckie (Hiob, Psalmy, Kohelet, Pieśń nad Pieśniami), prorockie; w NT Ewangelie, listy i Apokalipsa.
  • Psalm to modlitewna pieśń. Hymn to uroczysta pieśń pochwalna. Przypowieść (parabola) to krótka historia z drugim sensem, np. o synu marnotrawnym. Apokalipsa to objawienie przyszłości w symbolach.
  • Kanon to zbiór ksiąg uznawanych w danej tradycji za natchnione. Apokryfy zostają poza nim.

3Styl biblijny

  • Podniosły ton, powtórzenia, anafora (powtórzony początek zdań: I rzekł Bóg…) i częste „i” między zdaniami.
  • Paralelizm to zestawienie dwóch podobnie zbudowanych wersów, które powtarzają, dopełniają lub przeciwstawiają myśl.
  • Stylizacja biblijna to naśladowanie tego stylu w późniejszych tekstach: krótkie wersety, paralelizm, archaizmy, zaczynanie od „i”. Znajdziesz ją np. w Księgach narodu i pielgrzymstwa polskiego Mickiewicza.
Sprawdź, czy rozumiesz

Co wchodzi w skład Pięcioksięgu?

4Przekłady

  • Septuaginta: grecki przekład ST (III–I w. p.n.e.). Wulgata: łaciński przekład św. Hieronima (IV/V w.).
  • Po polsku: Biblia Jakuba Wujka (1599), Biblia gdańska (1632, protestancka), Biblia Tysiąclecia (1965).

5Biblia w kulturze

  • Biblia dała literaturze toposy (stale wracające motywy) i archetypy (wzorce postaci i sytuacji): raj, Kain i Abel, potop, Hiob. Z niej pochodzą biblizmy: wieża Babel, syn marnotrawny, salomonowy wyrok, Judasz, alfa i omega.
Zapamiętaj

Topos to motyw, który stale wraca w literaturze (np. vanitas).

Uwaga na błąd

Traktowanie Biblii jak jednej książki jednego autora. To biblioteka tekstów z różnych epok i gatunków.

Sprawdź, czy rozumiesz

Który przekład polski jest protestancki?

✎Ściąga: Biblia – wiadomości ogólne

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Topos to motyw, który stale wraca w literaturze (np. vanitas).
  • Stary Testament (ST) powstał przed narodzeniem Chrystusa, głównie po hebrajsku (fragmenty po aramejsku i grecku). Nowy Testament (NT) spisano po grecku w I w. n.e.
  • Księgi historyczne (Rdz), mądrościowe i poetyckie (Hiob, Psalmy, Kohelet, Pieśń nad Pieśniami), prorockie; w NT Ewangelie, listy i Apokalipsa.
  • Psalm to modlitewna pieśń. Hymn to uroczysta pieśń pochwalna. Przypowieść (parabola) to krótka historia z drugim sensem, np. o synu marnotrawnym. Apokalipsa to objawienie przyszłości w symbolach.
  • Kanon to zbiór ksiąg uznawanych w danej tradycji za natchnione. Apokryfy zostają poza nim.
  • Paralelizm to zestawienie dwóch podobnie zbudowanych wersów, które powtarzają, dopełniają lub przeciwstawiają myśl.
  • Stylizacja biblijna to naśladowanie tego stylu w późniejszych tekstach: krótkie wersety, paralelizm, archaizmy, zaczynanie od „i”. Znajdziesz ją np. w Księgach narodu i pielgrzymstwa polskiego Mickiewicza.
  • Septuaginta: grecki przekład ST (III–I w. p.n.e.). Wulgata: łaciński przekład św. Hieronima (IV/V w.).

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Co znaczy słowo biblia po grecku?

    1. APieśń
    2. BKsięgi
    3. CObjawienie
    4. DPrawo
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Księgi – Biblia to zbiór ksiąg, nie jedna książka.

  2. W jakim języku spisano głównie Nowy Testament?

    1. APo hebrajsku
    2. BPo polsku
    3. CPo grecku
    4. DPo łacinie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Po grecku – NT powstał w I w. n.e. po grecku, a ST głównie po hebrajsku.

  3. Co wchodzi w skład Pięcioksięgu?

    1. AKsięga Rodzaju, Wyjścia, Kapłańska, Liczb, Powtórzonego Prawa
    2. BHiob, Psalmy, Kohelet, Pieśń, Przysłowia
    3. CApokalipsa i listy
    4. DCztery Ewangelie i Dzieje
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Księga Rodzaju, Wyjścia, Kapłańska, Liczb, Powtórzonego Prawa – Pięcioksiąg to pierwsze pięć ksiąg ST (Tora).

  4. Co to jest przypowieść (parabola)?

    1. AModlitewna pieśń
    2. BUroczysty hymn
    3. CPrzepowiednia końca świata
    4. DKrótka historia z dodatkowym, przenośnym sensem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Krótka historia z dodatkowym, przenośnym sensem – Np. przypowieść o synu marnotrawnym mówi o przebaczeniu.

  5. Czym jest Septuaginta?

    1. AZbiorem psalmów
    2. BŁacińskim przekładem św. Hieronima
    3. CPolskim przekładem z 1599 r.
    4. DGreckim przekładem Starego Testamentu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Greckim przekładem Starego Testamentu – Wulgata jest łacińska, Septuaginta grecka.

  6. Który przekład polski jest protestancki?

    1. AWulgata
    2. BBiblia Jakuba Wujka (1599)
    3. CBiblia gdańska (1632)
    4. DBiblia Tysiąclecia (1965)
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Biblia gdańska (1632) – Biblia gdańska powstała w środowisku protestanckim.

  7. Co to jest paralelizm?

    1. APowtórzenie początku każdego zdania
    2. BZerwanie konstrukcji zdania
    3. CZestawienie podobnie zbudowanych wersów powtarzających lub przeciwstawiających myśl
    4. DRozbudowane porównanie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Zestawienie podobnie zbudowanych wersów powtarzających lub przeciwstawiających myśl – Powtórzenie początku to anafora. Paralelizm to zestawienie wersów o podobnej budowie.

  8. Co to jest topos?

    1. ABłąd językowy
    2. BRodzaj psalmu
    3. CNazwa księgi biblijnej
    4. DStale powracający w literaturze motyw
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Stale powracający w literaturze motyw – Przykłady toposów: vanitas, raj utracony, homo viator.

Cały dział „Starożytność”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 1

Język jako system znakówKomunikacja językowa i funkcje wypowiedziBłąd językowy a innowacja. Norma językowaEtyka i etykieta wypowiedziJęzyk w internecie i mody językoweSłownictwo wartościująceRozprawka i argumentacjaRetoryka i erystykaNotatka syntetyzująca, streszczenie i parafrazaDyskusja, przemówienie i argumenty pozamerytoryczneŹródła, cytat, przypis i bibliografiaEsej, felieton, reportaż i interpretacja porównawczaStarożytność – cechy epokiKsięga RodzajuKsięga HiobaKsięga KoheletaPieśń nad PieśniamiKsięga Psalmów (Psalm 1 i 130)Apokalipsa św. JanaJan Parandowski – „Mitologia”Homer – „Iliada”Homer – „Odyseja”Sofokles – „Antygona”Liryka antyczna: Safona, Anakreont, TyrtajuszHoracy – wybrane pieśniFilozofia starożytnaPlaton – „Państwo” (mit jaskini)Arystoteles – „Poetyka”Średniowiecze – cechy epoki„Bogurodzica”„Lament świętokrzyski”„Legenda o świętym Aleksym”„Pieśń o Rolandzie”„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”Dante Alighieri – „Boska komedia”Sztuka średniowiecza: romanizm i gotykRenesans – cechy epokiJan Kochanowski – pieśni i fraszkiJan Kochanowski – „Treny”Jan Kochanowski – „Odprawa posłów greckich”Mikołaj Rej – „Żywot człowieka poczciwego”Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”Barok – cechy epokiPoezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i NaborowskiJan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzmJan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzmWilliam Szekspir – „Makbet”William Szekspir – „Hamlet”Oświecenie – cechy epokiIgnacy Krasicki – satyry i „Hymn do miłości ojczyzny”Molier – „Skąpiec”Epoki literackieŚrodki stylistyczneLektury w klasie I: P, R i uzupełniające